Analiza matematyczna/Układy równań różniczkowych/Przykład 2.1

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Spis treści

Dany jest układ równań:


\begin{cases} 
x'(t) = -5x -2y \\ 
y'(t) = x -7y
\end{cases}

W zapisie macierzowym \mathbb{X}' = \mathbb{A} \cdot \mathbb{X} powyższy układ wygląda następująco:



\begin{bmatrix} 
x' \\ 
y'
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix} 
-5 & -2 \\ 
1 & -7
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix} 
x \\ 
y
\end{bmatrix}

Jest to układ równań liniowych jednorodny z dwiema niewiadomymi funkcjami x(t) oraz y(t), zależnymi od jednej zmiennej niezależnej t.


[edytuj] Wartości własne macierzy współczynników

Rozwiązanie tego układu zaczniemy od znalezienia wartości własnych λ macierzy współczynników \mathbb{A}:

det \left[ \mathbb{A} - \lambda I \right] = 0

det 
\begin{bmatrix} 
-5-\lambda  &  -2         \\ 
1          &  -7-\lambda
\end{bmatrix}
=

= ( − 5 − λ)( − 7 − λ) − ( − 2) =

= 35 + 5λ + 7λ + λ2 + 2 =

Δ = 144 − 148 = − 4

\sqrt{\Delta} = \pm 2i

\lambda_1=\frac{-12+2i}{2}=-6+i

\lambda_2=\frac{-12-2i}{2}=-6-i

szukany wyznacznik macierzy ma postać:

= λ2 + 12λ + 37


Zatem rozwiązaniem równania kwadratowego

λ2 + 12λ + 37 = 0

jest sprzężona para liczb zespolonych λ1 = − 6 + i oraz λ2 = − 6 − i


[edytuj] Zespolone wartości własne

Szukamy wektorów własnych \mathbb{V} odpowiadających zespolonej 1-krotnej wartości własnej λ1 = − 6 + i wraz z wartością sprzężoną do niej λ2 = − 6 − i.

W poniższych obliczeniach możemy pominąć sprzężoną wartość własną λ2 = − 6 − i bez żadnych negatywnych skutków dla wyniku ostatecznego.

\left[ \mathbb{A} - \lambda_1 I \right] \cdot \mathbb{V} = 0

zatem


\begin{bmatrix} 
-5-\lambda_1  &  -2           \\ 
1            &  -7-\lambda_1
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix} 
v_1 \\ 
v_2 
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix} 
0 \\ 
0
\end{bmatrix}


\begin{bmatrix} 
-5+6-i     &  -2         \\ 
1          &  -7+6-i
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix} 
v_1 \\ 
v_2 
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix} 
0 \\ 
0 
\end{bmatrix}


\begin{bmatrix} 
2-2i     &  -4         \\ 
2          &  -2-2i
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix} 
v_1 \\ 
v_2 
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix} 
0 \\ 
0 
\end{bmatrix}

co ostatecznie daje układ równań:


\begin{cases} 
(2-2i) v_1 -4v_2        = 0 \\ 
2 v_1      +(-2-2i)v_2 = 0 
\end{cases}

Bliżej zajmiemy się pierwszym równaniem. Niech v2 = s będzie dowolnym parametrem. Wyznaczymy zatem wartość v1 w zależności od parametru s.

(2 − 2i)v1 − 4s = 0


v_1 = \frac{4s}{2-2i} = \frac{2s}{1-i}

Mnożąc licznik i mianownik przez liczbę sprzężoną do mianownika otrzymujemy:


v_1 = \frac{2s}{1-i} \cdot \frac{1+i}{1+i} = \frac{2s(1+i)}{1+1} = s(1+i)

Ostatecznie otrzymujemy:


\begin{cases} 
v_1 = s(1+i) \\ 
v_2 = s 
\end{cases}

Znając wektor własny odpowiadający wartościom własnym λ12


V=s
\begin{bmatrix} 
1+i \\ 
1 
\end{bmatrix}

możemy wyznaczyć rozwiązanie ogólne układu jednorodnego:


\mathbb{X}_{OJ}=s
\begin{bmatrix} 
1+i \\ 
1 
\end{bmatrix}
\cdot
e^{(-6+i)t}

Wzór Eulera

e^{i\varphi} = \cos{\varphi} +i\sin{\varphi}

Korzystając ze wzoru Eulera otrzymamy:


=s
\begin{bmatrix} 
1+i \\ 
1 
\end{bmatrix}
\cdot
(\cos{t} +i\sin{t})e^{-6t} =


=s
\begin{bmatrix} 
\cos{t} +i\sin{t} +i\cos{t} -\sin{t} \\ 
\cos{t} +i\sin{t} 
\end{bmatrix}
\cdot
e^{-6t} =

W pierwszym wierszu grupujemy części rzeczywiste oraz urojone


=s
\begin{bmatrix} 
-\sin{t} +\cos{t} +i(\sin{t} +\cos{t}) \\ 
\cos{t} +i\sin{t} 
\end{bmatrix}
\cdot
e^{-6t}

[edytuj] Rozwiązanie ogólne układu jednorodnego

Ostateczny wynik otrzymujemy rozkładając w/w wektor na sumę dwóch wektorów zawierających odpowiednio części rzeczywiste oraz urojone (jednostka urojona i została włączona do stałej C2).


\mathbb{X}_{OJ}=
\left(
C_1
\begin{bmatrix} 
-\sin{t} +\cos{t}  \\ 
\cos{t}  
\end{bmatrix}

+ C_2
\begin{bmatrix} 
\sin{t} +\cos{t} \\ 
\sin{t} 
\end{bmatrix}
\right)
e^{-6t}

W postaci macierzy Wrońskiego otrzymujemy następujące rozwiązanie:


\mathbb{X}_{OJ}=
\begin{bmatrix} 
-\sin{t} +\cos{t}  &  \sin{t} +\cos{t}  \\ 
\cos{t}             &  \sin{t}
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix} 
C_1  \\ 
C_2 
\end{bmatrix}
e^{-6t}

[edytuj] Wyznacznik macierzy Wrońskiego

Dla pewności możemy sprawdzić, czy W(t)\ne0 ?


W(t) = det
\begin{bmatrix} 
-\sin{t} +\cos{t}  &  \sin{t} +\cos{t}  \\ 
\cos{t}             &  \sin{t}
\end{bmatrix}
= ...