Jidysz/Rozdział 2.3

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Spis treści 1 Zasady wymowy 1.1 Samogłoski 1.2 Spółgłoski 1.2.1 Pojedyncza artykulacja 1.2.2 Afrykaty

[edytuj] Zasady wymowy

[edytuj] Samogłoski

W języku jidysz zasadniczo wyróżnia się pięć samogłosek. W tym trzy niezaokrąglone: i, ɛ, a i dwie zaokrąglone ʊ, ɔ. W podanej kolejności odpowiednio są realizowane przez następujące znaki alfabetu: י (jud), ע (ajen), אַ (pasech alef) oraz ו (waw) i אָ (komec alef). Przy czym trzeba pamiętać, że י (jud) w sąsiedztwie innej samogłoski będzie odpowiadał spółgłoskowemu j. A także o tym, że występuje on również jako יִ (chirek jud), który zawsze jest samogłoską podobnie jak וּ (melupm wow).

Symbol	IPA	Polski odpowiednik	Opis	Audio
י	i	i	samogłoska przymknięta przednia niezaokrąglona
ע	ɛ	e	samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona
אַ	a	a	samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona
אָ	ɔ	o	samogłoska półotwarta tylna zaokrąglona
ו	ʊ	u	samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona

Poniższa tabela umiejscawia je, dla porównania, na tle samogłosek występujących w innych językach. Symbol z prawej strony kropki oznacza samogłoskę zaokrągloną.

[edytuj] Spółgłoski

[edytuj] Pojedyncza artykulacja

Spółgłoski płucne o pojedynczej artykulacji występujące w jidysz.

Symbol	IPA	Polski odpowiednik	Opis	Audio
מ ם	m	m	spółgłoska nosowa dwuwargowa
נ ן	n	n	spółgłoska nosowa dziąsłowa
נ ן	ŋ	n	spółgłoska nosowa tylnojęzykowo-miękkopodniebienna
פּ	p	p	spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna
ב	b	b	spółgłoska zwarta dwuwargowa dźwięczna
ט תּ	t	t	spółgłoska zwarta dziąsłowa bezdźwięczna
ד	d	d	spółgłoska zwarta dziąsłowa dźwięczna
ק כּ	k	k	spółgłoska zwarta miękkopodniebienna bezdźwięczna
ג	g	g	spółgłoska zwarta miękkopodniebienna dźwięczna
פֿ	f	f	spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna
וו	v	w	spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa dźwięczna
ס שׂ ת	s	s	spółgłoska szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna
ז	z	z	spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna
ש	ʃ	sz	spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna
זש	ʒ	ż	spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa dźwięczna
כ ך	x	ch	spółgłoska miękkopodniebienna bezdźwięczna
ח	χ	(ch)	spółgłoska szczelinowa języczkowa bezdźwięczna
ה	h	h	spółgłoska szczelinowa krtaniowa bezdźwięczna
י	j	j	spółgłoska półotwarta podniebienna
ר	ʀ	r	spółgłoska drżąca języczkowa
ל	l	l	spółgłoska boczna dziąsłowa
ל	ʎ	(kresowe) l	spółgłoska boczna półotwarta podniebienna

Poniższa tabela umiejscawia je, dla porównania, na tle spółgłosek płucnych o pojedynczej artykulacji występujących w innych językach. Jeśli są umiejscowione parami symbol z prawej strony oznacza spółgłoskę dźwięczną.

miejsce artykulacji → sposób artykulacji ↓	Dwu‐ wargowe	War‐ gowo‐ zębowe	Między‐ zębowe	Dzią‐ sło­we	Zadzią‐ słowe	Re­tro‐ fle­ksyjne	Pod­nie‐ bienne	Miękko‐ podnie‐ bienne	Języcz‐ kowe		Gar‐ dłowe		Nagło‐ śnio­we		Krta‐ niowe
Nosowe	m	ɱ	n			ɳ	ɲ	ŋ	ɴ
Zwarte	p b	p̪ b̪	t d			ʈ ɖ	c ɟ	k ɡ	q ɢ				ʡ		ʔ
Szczelinowe	ɸ β	f v	θ ð	s z	ʃ ʒ	ʂ ʐ	ç ʝ	x ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h ɦ
Aproksymanty	β̞	ʋ	ɹ			ɻ	j	ɰ
Drżące	ʙ		r			*			ʀ				я*
Uderzeniowe	ⱱ̟†	ⱱ†	ɾ			ɽ							ʡ̯
Boczne szczelinowe			ɬ ɮ			*	*	*
Boczne aproksymanty			l			ɭ	ʎ	ʟ
Boczne uderzeniowe			ɺ			*	ʎ̯	ʟ̆

[edytuj] Afrykaty

Spółgłoski zwarto-szczelinowe (afrykaty) występujące w jidysz.

Symbol	IPA		Polski odpowiednik	Opis	Audio
	Łączenie	Ligatura
צ	t͡s	ʦ	c	afrykata dziąsłowa bezdźwięczna
דז	d͡z	ʣ	dz	afrykata dziąsłowa dźwięczna
טש	t͡ʃ	ʧ	cz	afrykata zadziąsłowa bezdźwięczna	Plik:Voiceless postalveolar affricate.ogg
דזש	d͡ʒ	ʤ	dż	afrykata zadziąsłowa dźwięczna