Śląski/Wstymp a steuerowy szrajbůnek

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Witaj w pierwszym kursie składającym się na podręcznik do nauki śląskiej godki.

Szteuerowy szrajbůnek[edytuj]

Naukę rozpoczniemy od alfabetu śląskiego. Będziemy otóż pisać będziemy używając szteurowygo szrajbůnka. Wymyślił go dyrektor jednego z katowickich liceów, Feliks Steuer. Pisał on w nim wiersze i literaturę piękną, ale zostawimy to sobie na później.

Litery w nim występujące to:

a b c ć d e f g h i j k l ł m n ń o p r s ś t u ů w y z ź ż

Posiada on też kilka dyftongów i dwuznaków:

au ch cz dz dź dż ou rz sz uo uů

Wymowa[edytuj]

Tu znajduje się wymowa znaków i dwuznaków, których wymowa jest inna niż w języku polskim. Proponuję też odsłuchać przykłady wymowy znaków.

Znak IPA Opis Odsłuchaj
au [aw] Jak polskie ał Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (autobana)
ou [ɔw] Jak polskie oł Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (ou)
rz [rʒ͡], [ʐ] Jak polskie rz Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (rzykańy)
uo [wɔ] Jak polskie ło, zazwyczaj na początkach wyrazów Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (Uopole)
[wo] Połączenie ł i ů (opisanego poniżej) Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (bůuo)
ů [o] Dźwięk typowo śląski, bardziej zaokrąglone polskie o Gnome-speakernotes.png odsłuchaj* (Ślůnsk)

Kilka ważnych reguł:

  • akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę,
  • połączenia ke, ge (znajdujące się zazwyczaj tam gdzie polskie kie, gie) i inne wymawiamy z większym rozciągnięciem, prawie jak kie i gie, jednak nie tak samo.
  • dwuznaki au oraz ou na Śląsku Zachodnim często znajdują się tam, gdzie reszta Śląska wymawia o - śl. ptok = zach. śl. = ptouk, ptauk = pol. ptak.

Zapis zmiękczeń[edytuj]

Alfabet Steuera w wielu przypadkach bierze swe reguły zapisu z polskiego, jednak charakterystyczny jest sposób zmiękczania:

  • funkcję zmiękczania poprzedniej spółgłoski posiada j, nie i, stąd bjoły zamiast bioły,
  • spółgłoski miękkie zapisujemy zawsze tak samo - śl. śa, śo, śe - pol. sia, sio, sie.

Czytanka[edytuj]

Mała czytanka związana z zapisem zmiękczeń. Spróbuj przeczytać ją bez zająknięcia i nie przejmuj się jeżeli za pierwszym razem nie zrozumiesz. W następnych lekcjach znajdziesz słownik dla tej czytanki.

Flaga Górnego Śląska
Dialog
Godka - '

Pojakymu lepi je pisać wjůnek, a ńy wiůnek, abo tyż bjoły, a ńy bioły, to już wjerza ńyjednymu z Wos ańi ńy trza tuplikować. Po jedno, to we naszyj godce te j je festylńy wyraźne, bezco tyż ńy my pjyrsze tak piszymy, a po druge, to lepi je uostawić i do zapisowańo samogłoski i, coby żodnymu ńy polło do łeba czytać b-i-oły. A jak se spůmna, to ńyjedyn bajtel we szkole tak prawje to průgowoł czytać, podwjela mu rechtůr lińijorzym do gowy ńy wproł akuratnego czytańo.

<br=clear>

Fragment tekstu "Po jakymu tako uortografijo" autorstwa Mirosława Syniawy, zamieszczony w "Jaskółce Śląskiej"