Materiały do nauk administracyjnych/Myśl administracyjna polskiego oświecenia

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Myśl administracyjna polskiego oświecenia[edytuj]

Myśl administracyjna polskiego oświecenia skupiała się wokół problematyki prawa natury, merkantylizmu i fizjokratyzmu, nauki policji (policystyki), a także reformy prawa i ustroju.

Do przedstawicieli polskiej myśli administracyjnej XVIII wieku zaliczamy m.in.:

  • Stanisława Dunin Karwickiego
  • Stanisława Leszczyńskiego
  • Stanisława Konarskiego
  • Wincentego Skrzetuskiego
  • Antoniego Popławskiego
  • Hieronima Stroynowskiego
  • Hugona Kołłątaja
  • Stanisława Staszica

Poglądy[edytuj]

Myśliciele ówcześni krytykowali politykę szlachty, niewolnictwo chłopów i brak równouprawnienia mieszczan. Wskazywali na konieczność naprawy ustroju: wprowadzenia dziedziczności tronu, stworzenia szlachecko-mieszańskiego sejmu, uzdrowienia gospodarki kraju i ustanowienia racjonalnych podatków. Stanisław Staszic nazywał pańszczyznę "dzikim sposobem rolnictwa" - rolnictwie nieużytecznym, krajowi szkodliwym i sprzecznym z naturą człowieka. Podkreślał, iż sama szlachta więcej szanuje robociznę koni i wołów niż pracę chłopa. Krytykował również duchowieństwo za to, że pozwalało, aby na gruntach kościelnych pańszczyzna była utrzymywana. Pisał: [1]

Pańszczyzna, oprócz tych szkód dla kraju, jeszcze nosi inne barbarzyństwa znaki: utrzymuje niechęć w człowieku do pracy, tamuje ludność, nie pozwala stanowić dla rolnika sprawiedliwości, bez której nie można na niego wkładać podatku. Człowiek pańszczyznę odrabiający tylko na to swoją uwagę obraca, tylko w tym swój rozum ćwiczy, jakby w pracowaniu oszukać dozorcę. Nie, jakby doskonalniej pracować, ale jakby sztuczniej dzień strawić w Polsce rolnik uczy się. Pozwolić dozorcy arbitralnego bicia nikt, Sejm nawet nie ma mocy. Gdzie taka arbitralna kara, tam nieszczęśliwy rolnik nie jest człowiekiem, tylko bydlęciem; a ten każdy, kto tak arbitralną władzę nadaje, jest tyranem. (...) Pańszczyzna jest tak dzikiej natury, że ani pańszczyzna ze sprawiedliwością, ani sprawiedliwość z pańszczyzną zgodzić i cierpieć się nie mogą.


Przypisy

  1. S. Staszic, Przestrogi dla Polski, oprac. Stefan Czarnowski, Wrocław 2008, s. 162.

Powrót do spisu treści