Mikrobiologia/Dezynfekcja i sterylizacja

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sterylizacja - proces eliminacji wszelkich form drobnoustrojów, począwszy od form wegetatywnych bakterii i grzybów skończywszy na endosporach, zarodnikach grzybów i wirusach. W procesie wyjaławiania otrzymuje się materiał wolny od wszelkich form żywych z prawdopodobieństwem przeżycia mikroorganizmów jak 1 do 1 000 000. Stan sterylności z takim prawdopodobieństwem określany jest jako "poziom bezpiecznie sterylny" i jest jednoznaczny, tzn. przedmiot jest sterylny albo nie sterylny.

Mówiąc o metodach i środkach stosowanych w niszczeniu mikroorganizmów posługujemy się paroma terminami:

  • środki bakteriostatyczne - hamujące rozmnażanie się drobnoustrojów - po usunięciu ich ze środowiska bakteryjnego komórki ponownie zaczynają się dzielić
  • środki bakteriobójcze - zabijające mikroorganizmy - skutki zabiegów bakteriobójczych są nieodwracalne
  • środki dezynfekcyjne - zabijające drobnoustroje, lecz zbyt toksyczne do stosowania bezpośrednio na tkanki
  • septyczny - zawierający bakterie patogenne w żywej tkance
  • aseptyczny - charakteryzujący się nieobecnością komórek patogennych
  • antyseptyczny - działający niekorzystnie na mikroorganizmy patogenne

Metody wyjaławiania:

  • fizyczne
    • wysoka temperatura
    • promieniowanie jonizujące i UV
    • promieniowanie gamma
  • mechaniczne
    • filtry
    • sączki
  • chemiczne
    • tlenek etylenu
    • formaldehyd
    • sterylizacja plazmowa nadtlenkiem wodoru

Dezynfekcja - proces niszczenia lub ograniczania liczby mikroorganizmów, gdzie następuje wyłącznie zabicie form wegetatywnych. Instrumenty medyczne i inne sprzęty poddane dezynfekcji nie stanowią zagrożenia dla zdrowia.

Procesy dezynfekcyjne dzielimy na:

  • dezynfekcję przed sterylizacją - poprzedzone myciem niszczenie mikroorganizmów chorobotwórczych na powierzchni skażonych instrumentów medycznych w celu bezpiecznej, dalszej obróbki przed przeprowadzeniem sterylizacji
  • dezynfekcje skażonego sprzętu, który nie musi być jałowy, a powinien być bezpieczny dla personelu.
Substancje chemiczne służące do dezynfekcji
  • alkohole o stężeniu powyżej 40%, najczęściej jednak 60-70%
  • aldehydy - formaldehyd, glutaral, glioksal
  • fenole w środowisku kwaśnym
  • sole metali ciężkich degenerujące strukturę białek
  • czwartorzędowe związki amoniowe
  • aktywne formy tlenu - woda utleniona, nadboran, kwas nadoctowy
  • związki chloru i jodu - o ograniczonym zastosowaniu ze względu na drażliwość błon śluzowych układu oddechowego
  • barwniki organiczne - zasadowe barwniki łącząc się z ujemnie naładowanymi organellami komórkowymi, białkami i kwasami nukleinowymi powodują śmierć komórki bakteryjnej.