Rumuński/Rzeczownik

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rzeczowniki w języku rumuński mają jeden z trzech rodzajów. Rodzaje te w przeciwieństwie do języka polskiego występują również w liczbie mnogej. Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki, przypadków w języku rumuńskim teoretycznie jest 5 Nominativ, Acuzativ, Dativ, Gentiv, Vocativ. W praktyce jednak pary Nominativ i Acuzativ oraz Dativ i Gentiv są identyczne.

Rodzaje[edytuj]

Podobnie jak w języku polski a inaczej jak np. w języku niemieckim końcówka wyrazu:

  • spółgłoska lub -u - rodzaj męski lub nijaki
  • -e rodzaj żeński w wyjątkach męski lub nijaki
  • -a, -ă rodzaj żeński w wyjątkach męski (rzeczowniki określające mężczyzn np. tată, popă)
  • -i, każdy rodzaj
  • -o, nijaki

Podobnie jak w języku polskim w języku rumuńskim część rzeczowników (określających ludzi) ma formę męską i żeńską np. student - studentă, (student, studentka), profesor - profesoară (nauczyciel, nauczycielka).

Rzeczowniki męskie[edytuj]

Rzeczownikami męskimi są rzeczowniki określające:

  • samców (zarówno ludzi jak i zwierząt) np. bărbat - mężczyzna.
  • narodowość i mężczyzn o określonej narodowości np. român - Rumun.
  • rośliny np. plop - topola (są wyjątki).
  • góry np. Balcani - Bałkany.

Ponadto:

  • nazwy miesięcy
  • nazwy liter, figury, nuty.

Rzeczowniki żeńskie[edytuj]

Rzeczownikami żeńskimi są rzeczowniki określające:

  • samice (zarówno ludzi jak i zwierząt) np. chelneriţă - kelnerka.
  • kobiety o określonej narodowości np.româncă - Rumunka.
  • większość państw np. Polonia - Polska
  • pory roku np. primăvară - wiosna.
  • dni tygodnia np. luni - poniedziałek.
  • owoce np. portocală - pomarańcza (są wyjątki).

Rzeczowniki nijakie[edytuj]

Pozostałe rzeczowniki głównie części ciała np. cap - głowa. Część słów "międzynarodowych" np. radio.

1-2[edytuj]

W języku rumuńskimi występują dwie formy liczebników jeden i dwa w formach w stylu dwóch mężczyzn, dwie kobiety.

  • męskie 1-un 2-doi np. un pantof, doi pantofi (but)
  • żeńskie 1-o 2-două np.o zi două zile (dzień)
  • nijakie 1-un 2-două np. un hotel două hoteluri (hotel)

Liczba mnoga[edytuj]

W języku rumuńskim występują dwie liczby pojedyncza i mnoga.

Rodzaj męski[edytuj]

Rzeczowniki rodzaju męskiego w liczbie mnogej kończą się na -i. Litera ta jest albo dopisywana do wyrazu (jeśli ten kończy się spółgłoską) np. elev - elevi (uczeń) albo ostania samogłoska jest wymieniana na i np. metru - metri (metr). W przypadku kiedy rzeczowniki kończy się na -i końcówka pozostaje bez zmian ochi (oko).

Czasem dochodzi do oboczności np. egiptean - egiptani (Egipcjanin). Najczęściej używanym wyjątkiem jest om - oameni (człowiek).

Rodzaj żeński[edytuj]

W przypadku rodzaju żeńskiego sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana.

  • ă -> e, i, uri np. englezoaică – englezoaice (Angielka), maşină – maşini (samochód), blană – blănuri (futro)
  • e -> i np. pâine - pâini (broda). (uwaga są wyjątki) np. toare - tori (zwierzę)
  • samogłoska ie -> i np. cheie - chei (klucz)
  • spółgłoska ie -> ii np. bucătărie - bucătării (kuchnia)
  • a -> ale np. sofa - sofale (sofa)
  • ea ->ele np. stea - stele (gwiazda)
  • i -> i np. tanti-tanti (ciocia)

Czasem dochodzi do oboczności i wyjątków np. soră-surori (siostra)

Rodzaj nijaki[edytuj]

W przypadku rodzaju nijakiego sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana.

  • spółgłoska-> uri, e. np. tren - trenuri (pociąg) picior - picioare (noga)
  • u -> uri, e np. birou - birouri (biuro), muzeu - muzee (muzeum).
  • iu -> ii np. fotoliu - fotolii (łucznik).
  • i -> uri, e np. taxi - taxiuri (taksówka), tramvai - tramvaie (tramwaj)
  • e -> e np. nume - nume (imię)

Czasem dochodzi do oboczności i wyjątków np. cap - capete (głowa).

Przypadki[edytuj]

Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki, przypadków w języku rumuńskim teoretycznie jest 5 Nominativ, Acuzativ, Dativ, Gentiv, Vocativ. W praktyce jednak pary Nominativ i Acuzativ oraz Dativ i Gentiv są identyczne.

  • Nominativ - mianownik: jest podstawową formą rzeczownika odpowiada na pytania cine? ce? (kto? co?).
  • Acuzativ - biernik: jest związany z wyrażeniami przyimkowymi în (w), pe (na), la (na), cu (z), lângă (przy), despre (obok), pentru (dla), fără (bez). odpowiada na pytania pe cine? ce?
  • Dativ - celownik: opisuje interakcje z przedmiotami odpowiada na pytanie cui? (czemu?)
  • Gentiv - dopełniacz: opisuje pozycje lub położenie al, a, ai, ale cui?.
  • Vocativ - wołacz: odwołanie do rzeczownika, praktycznie nie występuje w zdaniach.

Rzeczowniki określone i nieokreślone[edytuj]

W języku rumuńskim występują rzeczowniki określone i nie określone. Rzeczownik może określać konkretny obiekt lub jakiś obiekt. Określeniem rzeczownika jest dowolny epitet związany z tym rzeczownikiem. Dodatkowo określać rzeczownik może np. nazwisko w sformułowaniach typu profesorul Petrescu.

  • odmiana nieokreślona
przypadek rodzaj męski rodzaj nijaki rodzaj żeński
N. A. profesor articol casă; floare; cafea
G. D. profesor articol case; flori; cafele
N. A. profesori articole case; flori; cafele
G. D. profesori articole case; flori; cafele
  • odmiana określona
przypadek rodzaj męski rodzaj nijaki rodzaj żeński
N. A. profesorul articolul casă; floare; cafea
G. D. profesorului articolului casei; florii; cafelei
N. A. profesorii articolele casele; florile; cafele
G. D. profesorilor articolelor caselor; florilor; cafelelor