Wikijunior:Cywilizacje/Egipcjanie

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Na jakim terenie żyli?[edytuj]

Dolina Nilu na zdjęciu statelitarnym

Egipcjanie żyli w dolinie Nilu, w północno-wschodnim krańcu Afryki. Rzeka Nil ma źródła w centralnej Afryce, płynie na północ i wpada do Morza Śródziemnego. U ujścia Nil tworzy deltę – teren o trójkątnym kształcie, zbudowany z naniesionego mułu, przez który rzeka przepływa kilkoma odnogami.

Po obu stronach doliny Nilu rozciąga się pustynia, dlatego uprawa ziemi była możliwa tylko w pobliżu rzeki. Coroczne wylewy Nilu w starożytności miały ogromne znaczenie dla rolnictwa. Podczas wylewu rzeka nanosiła na pola użyźniający muł. Aby powiększyć nawadniane obszary, Egipcjanie budowali kanały irygacyjne.

Nil był także głównym szlakiem transportowym Egiptu. Barki i łodzie z towarami pływały w dół i w górę rzeki. Podróż na północ, z biegiem rzeki, nie wymagała wysiłku; jednak podczas podróży w przeciwną stronę trzeba było używać wioseł lub żagli.

Jak wyglądały ich budynki?[edytuj]

W Egipcie istniały dwa rodzaje budynków, w których mieszkano. Pierwszym był dom robotnika a drugim dom miejski dla bogatszych ludzi. Oba rodzaje były zbudowane z cegieł robionych z mułu i gliny. Kamień był używany do wznoszenia potężnych trwałych budowli np. piramid.

Piramidy to wielkie kamienne budowle, które były grobowcami faraonów. Miały one różne kształty z czego najbardziej znanym jest kształt ostrosłupa czyli trójwymiarowego trójkąta.

Wielkie budowle jak pałace czy świątynie były zdobione licznymi hieroglifami i malowidłami.

Czym się żywili?[edytuj]

Podstawą pożywienia były produkty zbożowe: placki pszenne i piwo wyrabiane z jęczmienia. Uprawiano warzywa i owoce. Utrzymanie zwierząt domowych było kosztowne, więc zazwyczaj nie hodowano ich dla mięsa, lecz do pracy. Egipcjanie często łowili ryby w Nilu oraz polowali na dzikie ptactwo w nadbrzeżnych trzcinach.

Egipcjanie znali wiele rodzajów chleba. Do składników należały: ręcznie mielone ziarno, drożdże, jajka, mleko, masło i przyprawy. Początkowo placki wypiekano na wolnym ogniu; potem zaczęto używać nagrzanych płyt kamiennych. Chleb zazwyczaj miał kształt okrągłych, płaskich placków, ale na specjalne okazje wypiekano także bułki lub rogaliki. Placki bywały zwykłe lub nadziewane, na przykład fasolą. Do słodkich wypieków dodawano miód.

Owoce i warzywa stanowiły znaczną część diety. Warzywa można było uprawiać przez prawie cały rok, z wyjątkiem lata. Do popularnych warzyw należały: ogórki, cebula, kapusta, czosnek, rzodkiewki, pory, fasola. Z powodu gorącego klimatu wybór owoców był niezbyt urozmaicony; w Egipcie rosły figi, daktyle, melony, granaty i winogrona. Zamożniejsi Egipcjanie sprowadzali „egzotyczne” owoce, na przykład jabłka i brzoskwinie.


Jakie nosili stroje?[edytuj]

Ubrania starożytnych Egipcjan.
Ubrania starożytnych Egipcjan.

Egipcjanie najczęściej nosili białe tuniki zrobione z lnu. Ten rodzaj ubioru był wygotny dla Egipcjan z powodu klimatu panującego w ich kraju. U mężczyzn tuniki sięgały do kolan a u kobiet do kostek. Kobiety czasami nosiły chusty. Robotnicy podczas pracy nosili szmaciane ubrania, lecz często nie mieli na sobie nic. Dzieci w lecie też nic na siebie nie ubierały, a w zimie nosiły płaszcze i różne okrycia. Osoby bogate często nosiły biżuterię. Egipcjanie najczęściej chodzili boso bądź w sandałach zrobionych z papirusu.

Egipcjanie używali także kosmetyków. Przyozdabiali się nimi zarówno mężczyźni jak i kobiety. Tworzyło się je, mieszając różne minerały z olejem. Najsłynniejszym kosmetykiem jest czerwony barwnik zwany "henna". Obie płci nosiły peruki zrobione z ludzkich włosów lub wełny.

Jak wyglądało ich pismo?[edytuj]

Egipcjanie używali w różnych okresach trzech rodzajów pisma: hieroglifów, pisma hieratycznego (kapłańskiego) i demotycznego (ludowego).

Hieroglify były najstarszą formą pisma; ryto je w kamieniu i na glinianych tabliczkach oraz zapisywano na papirusie. Z czasem, dla wygodniejszego zapisu na papirusie, wykształciło się pismo kapłańskie; można je uznać za "odręczną" formę pisma hieroglificznego. Tradycyjne hieroglify stosowano nadal przy uroczystych okazjach, np. do rycia napisów na obeliskach i pomnikach. Pismo demotyczne jest późniejszą wersją pisma kapłańskiego; upowszechniło się w końcowym okresie historii Egiptu.

W co wierzyli?[edytuj]

Scena z Księgi Umarłych, przedstawiająca ważenie serca zmarłego, które musi okaza się lżejsze niż piórko

Egipcjanie, podobnie jak wiele innych ludów starożytnych, byli politeistami, co oznacza że wierzyli w wielu bogów. Jednym z najważniejszych był Ra, bóg słońca. Wielu bogów wyobrażano sobie jako ludzkie postacie z głowami zwierząt. Na przykład złego boga Anubisa przedstawiano z głową szakala, Horusa – z głową sokoła, a boginię Bastet – z głową kocicy.

Egipcjanie wierzyli, że po śmierci ludzie odchodzą do wiecznego świata, w którym wiodą dalsze życie podobne do tego na ziemi. Jednak aby im się to udało, potrzebują zachować ze sobą wszystko, czego używali i potrzebowali w doczesnym życiu. Z tego powodu ciała faraonów składano w wielkich grobowcach, wypełnionych drogocennymi przedmiotami. Faraonowie i inni bogaci dostojnicy kazali umieszczać w grobowcach posągi i malowidła przedstawiające sceny z ich życia. Wiara w życie pozagrobowe wymagała również mumifikowania zmarłych: wierzono, że należy jak najlepiej zachować ciało, aby po śmierci duch, zwany ka, mógł do niego powrócić.

Za panowania faraona Echnatona w Egipcie na krótko zagościł monoteizm, to znaczy wiara w jedynego boga. W tym czasie jedynym „oficjalnym” bóstwem był Aton, bóg słońca. Lud Egiptu nie zaakceptował jednak monoteizmu na stałe, i po śmierci Echnatona powrócono do dawnych wierzeń.

Kto z nich jest sławny do dzisiaj?[edytuj]

Złota maska grobowa Tutanchamona
Popiersie królowej Nefertiti

Królowa Kleopatra przeszła do historii dzięki swej legendarnej urodzie, politycznym intrygom i tragicznej śmierci. Aby nadać swej skórze delikatność, podobno kąpała się w mleku oślic. Była kochanką dwóch rzymskich wodzów: Juliusza Cezara oraz Marka Antoniusza. Po porażce Antoniusza w bitwie morskiej, popełniła samobójstwo, wystawiając się na ukąszenie przez żmiję.

Faraon Ramzes II, zwany Ramzesem Wielkim, był jednym z najdłużej panujących faraonów. Prowadził zwycięskie wojny w Azji Mniejszej (tereny dzisiejszego Izrala i Syrii) oraz na południu, w Nubii. Wybudował nową stolicę Pi-Ramzes w delcie Nilu oraz kamienną świątynię Abu-Simbel. Przez niektórych jest uważany za faraona, o którym mówi biblijna Księga Wyjścia.

Królowa Nefertiti była żoną faraona Echnatona. Jej niezwykle realistyczne popiersie z warsztatu rzeźbiarza Tutmozisa do dziś budzi zachwyt.

Słynną postacią jest także zmarły młodo faraon Tutanchamon, następca Echnatona. Odkrycie jego grobowca stało się sensacją archeologiczną, ponieważ był on zachowany w nienaruszonym stanie. Podczas swojego panowania Tutanchamon wycofał reformy Echnatona i przeniósł stolicę z powrotem do Memfis. Zmarł w wieku zaledwie 19 lat.


Co po sobie pozostawili?[edytuj]

Starożytni Egipcjanie pozostawili nam mnóstwo mniej lub bardziej znanych, ale wciąż pięknych i monumentalnych budowli, jak liczne świątynie, grobowce czy najsłynniejsze ze wszystkich piramidy. Zostawili nam też ogrom dzieł sztuki takich, jak potężne posągi faraonów czy słynny Sfinks w Gizie. Egipcjanie mieli także wiele osiągnięć naukowych. Stworzyli na przykład pierwsze zegary słoneczne czy mierniki poziomu wody w Nilu. Pozostałości wpływów ich imperium można spotkać nie tylko w Egipcie, ale na całym Bliskim Wschodzie i w Sudanie.