Hindi/Tryb rozkazujący
Wyróżniamy pięć form trybu rozkazującego:
Forma pierwsza: Odnosi się do zaimka 2 os. l. poj. तु i składa się z samego czasownika, np.
| Czasownik (bezokolicznik) | Rdzeń / temat | IAST | Polski | Rozkaz |
|---|---|---|---|---|
| जाना | जा | jā | iść | जा! — idź! |
| खाना | खा | khā | jeść | खा! — jedz! |
Formy tej nie używa się zbyt często ze względu na poufałość lub obraźliwe zachowanie w stosunku do drugiej osoby.
Forma druga: Odnosi się do zaimka 2 os. l. mn; tworzona jest przez dodanie do tematu czasownika końcówki - ओ-o, np.
| Czasownik (bezokolicznik) | Rdzeń / temat | IAST | Polski | Rozkaz (l.poj.) | Rozkaz (l.mn.) |
|---|---|---|---|---|---|
| पढ़ना | पढ़ | paṛh | czytać | पढ़! — czytaj! | पढ़ो! — czytajcie! |
Czasowniki, w których temat zakończony jest na -ओ nie przyjmują końcówki, lecz odmieniają się tak jak liczba pojedyncza drugiej osoby, np.
| Forma | Hindi | IAST | Znaczenie / użycie |
|---|---|---|---|
| Rozkaz podstawowy (l.poj.) | हो | ho | bądź! |
| Rozkaz podstawowy (l.mn.) | होओ | ho-o | bądźcie! |
Forma trzecia: Zaimek आप posiada dwie formy trybu rozkazującego. Pierwszą formę grzecznościową tworzy się przez dodanie do tematu czasownika końcówki -इए/इये (ie/iye), np.
| Bezokolicznik | Rdzeń | IAST | Znaczenie | Forma honoryfikatywna (-इए/इये) | Bardzo grzeczna (-इएगा/इयेगा) |
|---|---|---|---|---|---|
| करना | कर | kar | robić, móc, potrafić | कीजिए | कीजिएगा |
| छूना | छू | chū | dotykać | छुइए | छुइएगा |
| लिखना | लिख | likh | pisać | लिखिए | लिखिएगा |
Forma czwarta: Kolejną formą trybu rozkazującego jest bezokolicznik. Może on się odnosić do wszystkich zaimków 2 os. Wyraża on konkretne polecenie lub rozkaz, jak również polecenia o charakterze ogólnym.
| Element | Hindi (Devanagari) | IAST | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Okolicznik | हमेशा | hameśā | zawsze |
| Rzeczownik | सच | sac | prawda |
| Bezokolicznik | बोलना | bolnā | mówić |
Forma piąta: Imiesłów przysłówkowy uprzedni tworzony jest przez dodanie do tematu czasownika sufiksu
| Forma | Hindi (Devanagari) | IAST | Funkcja | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| Rdzeń | कर | kar | podstawowy temat czasownika | कर रहा हूँ — robię |
| Partykuła łącząca | के | ke | łączenie dwóch czasowników, „po tym jak…” | के बाद — po tym jak |
| Imiesłów złożony | करके | karke | „robiąc”, „po zrobieniu”, aspekt wykonania | करके आया — przyszedł po zrobieniu |
Najczęstszym polskim odpowiednikiem jest imiesłów uprzedni -łszy/-wszy, jednak zdarza się, że odpowiada on imiesłowowi współczesnemu -ąc.