Jidysz/Rozdział 2.1

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Alfabet jidysz[edytuj]

Znaki podstawowe[edytuj]

Alfabet jidysz w swej podstawowej formie oparty jest na alfabecie hebrajskim, który standardowo zawiera 22 znaki. Są to odpowiednio od prawej do lewej:

HTML[edytuj]

Litery drukowane
א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ ל מ נ ס ע פ צ ק ר ש ת
Litery pisane
א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ ל מ נ ס ע פ צ ק ר ש ת

Uwaga: Aby poprawnie zobaczyć litery pisane należy pobrać i zainstalować font Yoav Cursive, który jest dostępny bezpłatnie np. z tej strony

PNG[edytuj]

Alfabet.hebrajski.png

W jidysz podobnie jak we wszystkich innych językach żydowskich stosujacych alfabet hebrajski, pisze się i czyta z prawej do lewej. Liter, w przeciwieństwie do alfabetu łacińskiego nie dzieli się na majuskuły (wersaliki) i minuskuły oraz ze względu na zalecenia religijne (litery są święte) nie wolno ich ze sobą łączyć. Zasada ta obowiązuje nawet dla pisma odręcznego.

Formy końcowe[edytuj]

Pięć z nich przybiera inną formę graficzną kiedy występuje na końcu wyrazu. Są to tzw. formy końcowe.

Forma podstawowa Forma końcowa
symbol nazwa symbol nazwa
כ chof ך lange chof
מ mem ם szlos mem
נ nun ן lange nun
פ pej/fej ף lange fej
צ cadek ץ lange cadek

Znaki dodatkowe[edytuj]

Sześć liter wystepuje w odmianach fonetycznych, różniących się wymową w zależności od modyfikacji graficznych litery podstawowej.

Forma podstawowa Odmiany
symbol nazwa symbol nazwa wymowa uwagi
א alef א sztumer alef (brak) (3)
אַ pasech alef a
אָ komec alef u
ב bejs ב bejs b
בֿ wejs w (2)
כ chof כ chof ch (1)
כּ kof k (2) (7)
פ pej/fej פ nie używana w ortografii YIVO
פּ pej p (8)
פֿ fej f (1)
ש szin ש szin sz
שׂ sin s (2)
ת sof/tof ת sof s (2)
תּ tof t (2)
  • (1) Posiada formę końcową.
  • (2) Używana tylko w słowach pochodzenia hebrajskiego.
  • (3) Nie wymawia się jej i nie transkrybuje. Oznacza tylko, że sylaba zaczyna się od wymawianego ו‎, י lub złożenia tych liter.
  • (7) W przeciwieństwie do כ nie ma odrębnej formy końcowej.
  • (8) W przeciwieństwie do פֿ nie ma odrębnej formy końcowej.

Złożenia liter[edytuj]

Podstawowe dwuznaki[edytuj]

Historycznie istnieją cztery podstawowe dwuznaki, które wymawia się inaczej niż by to wynikało z liter składowych.

symbol nazwa wymowa uwagi
וו cwej wown w
וי wow jud oj
יי cwej judn ej
ײַ pasech cwej judn aj

Grupy spółgłoskowe[edytuj]

Ze względu na potrzebę zapisania spółgłosek wystepujących w językach słowiańskich, w jidysz, tak jak w języku polskim, występują złożenia liter, które podobnie jak powyższe dwuznaki wymawia się inaczej.

symbol nazwa wymowa uwagi
דז dalet zajen dz
דזש dalet zajen szin
זש zajen szin ż
טש tes szin cz