Uciążliwość zapachowa/Analiza sensoryczna/Testy psychofizyczne

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Skocz do: nawigacja, szukaj
« ***
Testy psychofizyczne
»
Wstęp Zakres zastosowań analizy sensorycznej


Testy psychofizyczne[edytuj]

Testy są głównym narzędziem psychofizyki (wchodzącej w zakres kognitywistyki). Są stosowane w czasie badań funkcji mózgu i umysłu. Znajdują również zastosowania w diagnostyce medycznej, ponieważ zmniejszenie się wrażliwości na bodźce zmysłowe jest charakterystycznym objawem niektórych chorób. W wielu sytuacjach spadek możliwości odbierania jednego rodzaju wrażeń powoduje wzrost czułości innych zmysłów (np. zmysłu słuchu, dotyku, węchu u osób z wadami wzroku).

Wyniki badań psychofizycznej sprawności człowieka, prowadzone przez specjalistów w dziedzinie medycyny pracy, często decydują o możliwościach wykonywania określonych zadań zawodowych (np. kierowcy, policjanci). Pozwalają też kontrolować zmiany, zachodzące w organizmie człowieka pod wpływem uciążliwości występujących w pracy (np. wady słuchu u osób obsługujących maszyny budowlane lub pilotów samolotów) i projektować skuteczne środki ochrony BHP[1][2].

Testy psychofizyczne są podstawowym narzędziem analizy sensorycznej, czyli badań jakości artykułów spożywczych, artykułów chemii gospodarczej, środków kosmetycznych, zanieczyszczonego powietrza i wody itp. W analizach sensorycznych biorą udział zespoły oceniających, którzy spełniają określone w normach kryteria sprawności sensorycznej[3][4][5].

Zadaniem osoby rozwiązującej testy psychofizyczne może być np.:

  • określanie, jaki najmniejszy bodziec wywołuje wrażenie (najcichszy dźwięk, najsłaszy zapach, najmniejsze nasycenie barwy przedmiotu),
  • uszeregowanie kilku ocenianych próbek według siły odbieranego wrażenia (np. od najmniej do najbardziej słodkiej),
  • porównanie różnych próbek i wskazanie, która z nich jest inna od pozostałych (np. trochę inaczej pachnie, ma trochę inny kolor).

Testy powinny być przeprowadzane w warunkach umożliwiających pełną koncentrację osoby badanej na rozwiązywanym zadaniu (izolacja od innych bodźców zmysłowych, dobry nastrój).

Psychika jako obiekt badań[edytuj]

Integracyjna działalność mózgu – powstawanie "percepcyjnego obrazu świata"

Charakterystyczny dla człowieka system analizy informacji o otoczeniu, odbieranych przez narządy zmysłów, kształtuje się przez całe życie. Jest zależny od wrodzonych cech biofizycznych oraz przebiegu uczenia się interpretacji określonych zbiorów zewnętrznych bodźców. Tak ukształtowany system, to zespół względnie trwałych indywidualnych cech lub dyspozycji człowieka, decydujący o jego zachowaniach, możliwości adaptacji do środowiska społeczno-przyrodniczego, wewnętrznej integracji myśli i uczuć. Cechami tego systemu zajmuje się psychologia[6][7][8][9].

Badania psychologiczne są prowadzone z użyciem różnorodnych testów psychometrycznych, spośród których najbardziej popularne są testy inteligencji, inteligencji emocjonalnej, osobowości, uzdolnień, wiedzy. Mniej uwagi poświęca się problemom odbierania bodźców zewnętrznych, które ukształtowały osobowość i nieustannie – bez udziału świadomości – wpływają na stan umysłu. Najbardziej dobitnie świadczą o tym groźne zaburzenia osobowości, występujące w warunkach długotrwałej deprywacji. Podobną wymowę mają takie przypadki zaburzonej percepcji, jak złudzenia (np. wzrokowe) lub zakłócenia odbioru obrazów barwnych w warunkach oświetlenia monochromatycznego, które nie występowało w naturalnym środowisku w czasie kształtowania się umysłu.

Problemy percepcji bodźców zewnętrznych leżą w dziedzinie psychofizyki – nauki leżącej na pograniczu psychologii i takich nauk, jak fizyka (w tym – biofizyka), chemia (w tym biochemia) lub fizjologia (w tym neurofizjologia, psychofizjologia). Za jej początek uznaje się sformułowanie prawa Webera-Fechnera (druga połowa XIX wieku). Głównym celem psychofizyki jest określenie zależności rodzaju i siły wrażeń zmysłowych od rodzaju i wielkości odbieranych bodźców. Narzędziem badawczym są testy psychofizyczne.

Rodzaje badań psychofizycznych[edytuj]

Wielkość bodźców zmysłowych (np. chemicznych i fizycznych – akustycznych, świetlnych, mechanicznych, cieplnych) może być określana z użyciem metod obiektywnych pomiarów o dużej dokładności. Wielkości i rodzaju odbieranych przez człowieka wrażeń nie można zmierzyć równie dokładnie. Utrudnia to określenie wzajemnej zależności.

Człowiek korzysta z indywidualnego "układu pomiarowego" – narządów zmysłów o unikalnej charakterystyce. Interpretuje odebrane sygnały korzystając z własnej (również niepowtarzalnej) bazy danych – wzorców odziedziczonych i życiowych doświadczeń. Reakcje człowieka na bodziec są w dużym stopniu zależne od sytuacji (warunków badania), a przekaz o odebranych wrażeniach nie zawsze jest jednoznaczny. Wymienione czynniki powodują, że osiągnięcie wysokiej precyzji ocen sensorycznych nie jest możliwe. Aby takie oceny spełniały kryteria stawiane pomiarom, należy rygorystyczne przestrzegać zaleceń odpowiednich norm[10]. Wyniki poprawnie wykonanej analizy sensorycznej umożliwiają wnioskowanie statystyczne, np. wyznaczanie wartości średnich i parametrów rozrzutu wyników indywidualnych i wyników w próbie populacji.

W czasie sensorycznych analiz towarów oraz testów sensorycznej wrażliwości ludzi są stosowane takie metody badania wrażeń, jak[11][12][13][14]:

  • określanie progów percepcji
  • kategoryzacja (np. tworzenie grup zapachów "kwiatowych", "owocowych", "gnilnych")
  • skalowanie wg wybranej cechy wrażenia (np. nasycenie barwy, stopień słodkości, szorstkości)

W każdym z tych przypadków można przeprowadzać takie testy psychofizyczne, jak:

  • technika "tak/nie" (np. "słyszę/nie słyszę", "widzę/nie widzę", "czuję/nie czuję")
  • testy różnicowe: "parzyste", "trójkątowe", "duo-trio", "dwa z pięciu" i inne
  • skale: nominalne, porządkowe, przedziałowe, ilorazowe

Procedury wykonywania testów są szczegółowo opisane w specjalistycznych normach[15][16][17][18][19][4][3].

Nazwa techniki Zadanie stawiane przed osobą oceniającą bodźce
Test parzysty' – oceń dwa bodźce (np. woda i roztwór barwnika, woda i roztwór substancji smakowej, powietrze czyste i zanieczyszczone) i wskaż, który jest większy od progu percepcji
Test trójkątowy – oceń trzy bodźce (np. dwa – woda i jeden – roztwór barwnika, dwa – powietrze czyste i jeden – powietrze zanieczyszczone) i wskaż, który jest większy od progu percepcji
Test duo-trio – wskaż, która z dwóch nie oznaczonych próbek jest identyczna z trzecią, oznaczoną jako wzorzec
Test "2 z 5" – oceń pięć bodźców (np. trzy – woda i dwa – roztwór barwnika, trzy – powietrze czyste i dwa – powietrze zanieczyszczone) i wskaż, które są większe od progu percepcji
Skale nominalne – przypisanie liczb określonym jednostkom, przedmiotom lub zdarzeniom. Liczby odgrywają tu rolę nazwy kategorii (włączenie stosowania skal nominalnych do grupy "pomiarów psychologicznych" jest kontrowersyjne)
Skale porządkowe – przypisanie określonym jednostkom, przedmiotom lub zdarzeniom kolejnych pozycji (np. uporządkowana według długości skoku lista wyników zawodów sportowych). Zajęcie pozycji N oznacza, że wartość liczbowa N, przypisana obiektowi, mieści się między wartościami (N-1) i (N+1), przypisanymi sąsiednim obiektom. Nie ma możliwości określenia szerokości przedziału między (N-1) i (N+1), ani odległości N od granic przedziału
Skala przedziałowa (interwałowa) – ustalanie położenia obiektu na skali o stałej wielkości kolejnych przedziałów, nie rozpoczynającej się od wartości zerowej. W konsekwencji skala nie jest ilorazowa (przykład 1: Stwierdzenie, że obiekt 2 ma temperaturę dwukrotnie większą niż obiekt 1 nie oznacza, że obiekt 2 jest dwukrotnie cieplejszy; przykład 2: Osoba o ilorazie inteligencji równym 150 nie jest o 50% bardziej inteligentna od osoby o ilorazie inteligencji 100)
Skale ilorazowe – skale przedziałowe, rozpoczynające się od zera. Są to skale typowe dla pomiarów fizycznych, lecz rzadko stosowane w pomiarach psychologicznych. Skale ilorazowe są podstawą pomiarów psychofizycznych, w których określa się wielkość reakcji organizmu na bodziec, przy czym reakcja jest równa zero, gdy bodziec jest mniejszy od progu

Badania progów percepcji[edytuj]

Wartości progów percepcji wrażeń zmysłowych są wykonywane:

  • metodą limitów
  • metodami różnicowymi

Metoda limitów[edytuj]

Audiometryczne badanie słuchu

Metoda limitów polega na prezentowaniu osobie oceniającej wrażenia serii bodźców o różnej wielkości. Seria może być prezentowana "sekwencyjnie w górę" (od bodźców podprogowych do wartości większych od progu), "sekwencyjnie w dół" lub losowo. W przypadku prezentacji próbek o rosnącym nasyceniu barwy wynikiem pomiaru jest wartość bodźca, mieszcząca się między wartościami nasycenia, przy których uzyskano sąsiednie odpowiedzi "nie-nie widzę barwy" i "tak-widzę barwę". Oblicza się średnią geometryczną z tych dwóch wielkości (sposób uśredniania jest konsekwencją prawa Webera-Fechnera).

Metoda limitów jest wykorzystywana np. w czasie pomiarów progów wyczuwalności zapachu różnych związków chemicznych z użyciem olfaktometrów. Uczestnicy pomiarów oceniają zapach serii próbek o różnych stężeniach (stanowiących szereg geometryczny). Oblicza się średnią geometryczną z sąsiednich wartości stężeń, przy których udzielono odpowiedzi "nie-nie czuję" i "tak-czuję". Analogiczny przebieg mają audiometryczne badania słuchu. Osobie badanej są prezentowane serie bodźców o określonej częstotliwości i ciśnieniu akustycznym rosnącym do chwili zasygnalizowania "tak-słyszę".

Procedura pomiarów może być zmodyfikowana przez wprowadzenie tzw. "stałego bodźca", w tym przypadku – bodźca "zerowego", tj. czysta woda - w przypadku badań smaku, próbka biała – w przypadku ocen barwy itp. W czasie oznaczeń progu wyczuwalności zapachu metodą olfaktometrii dynamicznej stosuje się czyste powietrze odniesienia, prezentowane oceniającemu naprzemiennie z badaną próbką lub jako strumień wypływający z dodatkowego wylotu olfaktometru.

Testy różnicowe[edytuj]

Przygotowanie do testu obligatoryjnego – wybierz dwie próbki wonne spośród pięciu
Test Sniffin'Sticks – wybór jednego z trzech

Testy różnicowe polegają na prezentowaniu oceniającym dwóch lub większej liczby próbek, wśród których część może, a część nie może wywoływać wrażenia (próbki "zerowe").

W "parzystych" testach różnicowych oceniający porównuje dwie nie oznaczone próbki – zerową (np. bez barwy, smaku, zapachu) i niezerową. Jest proszony o wskazanie, która z nich wywołuje wrażenie zmysłowe. Stosowane są testy obligatoryjne (tzw. testy wymuszonego wyboru) lub fakultatywne (dopuszczalna odpowiedź – "nie wiem"). Jeżeli oceniany bodziec jest mniejszy od progu percepcji, prawdopodobieństwo wymuszonego poprawnego wskazania próbki niezerowej jest równe 0,5. Uzyskanie większych częstości poprawnych wskazań oznacza przekroczenie progu percepcji.

Próbki powietrza czystego i zanieczyszczonego, stosowane w czasie oznaczeń progu węchowej wyczuwalności czystych związków chemicznych i mieszanin, prezentuje się osobom oceniającym (bez rozpoznawalnych oznaczeń). Zgodnie z PN-EN 13725 powinny być przygotowywane w takich olfaktometrach dynamicznych, które umożliwiają losową zamianę punktów wypływu strumienia powietrza czystego i zanieczyszczonego. Zadaniem oceniającego jest wskazanie, z którego wylotu wypływa powietrze zanieczyszczone.

Dostępne są olfaktometry dynamiczne, które umożliwiają równoczesną prezentację oceniającym większej liczby strumieni (np. trzy lub pięć wylotów przy jednym stanowisku). Umożliwia to stosowanie innych testów różnicowych, np. testów "trójkątowych" lub "dwa z pięciu". W czasie testów trójkątowych z dwóch wylotów wypływa czyste powietrze, a z jednego – powietrze zanieczyszczone. Zadaniem oceniających jest wskazanie strumienia zanieczyszczonego. W sytuacjach, gdy stężenie odoranta jest mniejsze od progu, wśród wymuszonych wskazań jest 33% wskazań poprawnych, co jest uwzględniane w czasie obliczeń wyniku testu. Analogiczne zadania są rozwiązywane w czasie testów "dwa z pięciu" (wskaż dwie próbki spośród prezentowanych pięciu).

Badania progów różnicy (dyskryminacja sensoryczna)[edytuj]

Analiza sensoryczna napojów
Barwy i ich składowe w przestrzeni RGB
Skalowanie intensywności zapachu z użyciem wzorców
Skale intensywności i jakości hedonicznej w olfaktometrach serii TO

Testy analogiczne do stosowanych w czasie oznaczeń progów wyczuwalności mogą być używane w czasie określania progów różnicy, czyli ustalania, jaka najmniejsza zmiana rodzaju lub wielkości bodźca spowoduje zauważalną zmianę wrażenia (np. w:dyskryminacja czuciowa, dyskryminacja w akustyce, dyskryminacja zapachów[20]). Klasyczną metodą badań ślepoty barw są testy Ishihary, w których porównywana jest barwa fragmentów pola. Odróżnianie tych barw umożliwia odczytanie liczb. W tej samej grupie testów mieszczą się badania reakcji wzroku na kontrast (dyskryminacja luminancji). Stosowane są urządzenia, w których osobie badanej jest wyświetlana krata o stopniowo zwiększanym kontraście. Osoba badana naciska przycisk, gdy rozpozna kształt kraty[21].

Różnicowe testy dyskryminacji smaku i zapachu – parzyste, trójkątowe i inne – są stosowane w czasie kontroli jakości próbek artykułów spożywczych, kompozycji zapachowych itp. Stwierdzenie identyczności próbek ocenianych towarów i wzorców lub stopnia podobieństwa próbek pochodzących z różnych źródeł, wymaga udziału specjalistów o wysokich, specjalistycznych kwalifikacjach. Sposób przygotowania oceniających oraz prowadzenia pomiarów jest opisany w normach. Szkolenia są prowadzone w akredytowanych laboratoriach specjalistycznych[22][23][24]. W ramach kontroli, czy określona partia np. soku owocowego pochodzi od wskazanego producenta, czy jest imitacją, można przeprowadzić testy trójkątowe. Mogą polegać na wielokrotnym prezentowaniu zespołowi oceniających trzech próbek (np. wzorzec-wzorzec-imitacja, wzorzec-imitacja-wzorzec, ...), z prośbą o wskazanie, która z próbek jest imitacją. Uzyskanie – w teście wymuszonego wyboru – podobnej liczby wskazań każdej z próbek oznacza, że różnica między wzorcem i imitacją nie jest wyczuwalna. Duża zgodność wskazań jednej próbki świadczy o dużej różnicy między wzorcem i imitacją.

Testy identyfikacji wrażeń[edytuj]

Możliwość dyskryminacji wrażeń (stwierdzenia, że są różne) nie oznacza, że oceniający jest w stanie je zidentyfikować – skojarzyć z właściwym wzorcem, nazwą, obrazem, wzorem chemicznym itp. Rozwiązując test każdy człowiek poszukuje odpowiedzi we własnej, często niepełnej, pamięciowej bazie wzorców i określeń wrażenia.

Charakteryzuje to przykład przestrzeni barw. Zdolność do odróżniania odcieni nie oznacza zdolności do werbalnego określenia poszczególnych kolorów lub do oszacowania jasności barw składowych – czerwonej, zielonej i niebieskiej (RGB i inne systemy klasyfikacji barw). Jeszcze większe trudności występują przy próbach identyfikacji i klasyfikacji wrażeń węchowych. Umiejętnością identyfikacji wysokości dźwięku (bez porównania z wzorcem) dysponują tylko ludzie obdarzeni słuchem absolutnym.

Najbardziej znany w środowisku medycznym psychofizyczny test identyfikacji zapachów (I) jest równoczesnym badaniem węchu, pamięci i zdolności do kojarzenia[25][26]. Test polega na prezentacji pacjentowi czterdziestu popularnych zapachów. Pacjent zdrapuje z papieru powłokę z mikrokapsułkami zawierającymi odoranty. Jego zadanie polega na powąchaniu próbki i wybraniu jednej spośród czterech odpowiedzi, proponowanych w teście (werbalne określenia rodzaju zapachu). Wybór jest obligatoryjny (tzw. "test wymuszonego wyboru").

Skalowanie[edytuj]

Technika skalowania jest stosowana przede wszystkim w czasie ocen intensywności (natężenia) wrażeń lub stopnia odczuwanej niechęci lub przyjemności. Są tu stosowane skale punktowo-werbalne, graficzne lub skale wzorców (patrz np. skalowanie intensywności zapachu i skala jakości hedonicznej)[27].

Metody skalowania mogą być stosowane również w odniesieniu do rodzaju wrażeń. W testach zmierzających np. do określenia stopnia podobieństwa zapachu próbki do zapachu trzech związków (wzorców A, B i C o dobrze znanych zapachach) zadanie oceniającego może polegać na powąchaniu próbki i określeniu prawdopodobnych udziałów składników mieszaniny A+B+C. Uczestnicy takich badań podświadomie zakładają, że duże podobieństwo zapachu próbki do zapachu związku A oznacza jego największy udział w mieszaninie i wskazują punkt położony blisko wierzchołka A na trójkącie stężeń. W centrum trójkąta są lokowane próbki, których zapach nie przypomina żadnego z wzorców[28].

Przykłady zastosowań testów psychofizycznych[edytuj]

Wyniki badań progów percepcji i innych testów psychofizycznych mają zastosowanie w różnych dziedzinach, takich jak technologia środków zapachowych, oceny jakości artykułów spożywczych, ochrona środowiska (hałas, odory), ochrona bezpieczeństwa pracy. Wykazano, że wyniki badań progów percepcji oraz zdolności do dyskryminacji i identyfikacji wrażeń zmysłowych mogą być również stosowane w medycynie, jako informacje wspomagające proces diagnostyczny.

  • Przykład 1:
Wykazano, że obniżanie się progów wyczuwalności zapachów jest obserwowane we wczesnych stadiach choroby Parkinsona. Równocześnie zmniejsza się zdolność pacjentów do odróżniania zapachów (dyskryminacja) i do ich identyfikacji. Badania dotyczyły grupy 102 chorych, których wyniki porównano z wartościami uzyskanymi w czasie badań grupy kontrolnej (około 2000 osób). Stwierdzono statystycznie istotną różnicę między wynikami obu grup[26].
  • Przykład 2:
Progi wrażliwości wzroku na określone barwy oraz progi percepcji kontrastu oświetlenia ulegają zmianie w przebiegu niektórych chorób. Doświadczalnie potwierdzono możliwość wykorzystania pomiarów tych progów w diagnostyce stwardnienia rozsianego[29][30]
  • Przykład 3:
Sprawność psychofizyczna ma ścisły związek z powodowaniem przez kierowców wypadków drogowych. Stosowane są testy umożliwiające określenie czasu i prawidłowości reakcji na różne bodźce wzrokowe, obejmujące badania wrażliwości na kontrast, szybkość adaptacji do ciemności, rozpoznawanie barw, koncentracji uwagi itp.[31]

Zobacz też[edytuj]

Czy znasz odpowiedzi ?[edytuj]




  • Czym różni się metoda trójkątowa od metody "duo-trio"?

Przypisy

  1. Danuta Koradecka: Bezpieczeństwo i higiena pracy. CIOP BIP, 2008. ISBN 978-83-7373-045-8. [dostęp 2010-10-23]. Cytat: Monografia "Bezpieczeństwo i higiena pracy" jest kompendium wiedzy o bezpieczeństwie i higienie pracy. Najważniejsze zagadnienia tej dziedziny ujęto w pięciu głównych blokach tematycznych: możliwości psychofizyczne człowieka w środowisku pracy, podstawowe czynniki zagrożeń w środowisku pracy, prawna ochrona pracy, skutki zagrożeń w procesach pracy, podstawowe kierunki kształtowania warunków bezpieczeństwa pracy i ergonomii.  (pol.)
  2. Anna Łuczak. Testy psychologiczne przydatne w doborze osób do zawodów trudnych i niebezpiecznych. „Bezpieczeństwo pracy”. 4/2001. S. 18-19 (pol.). [dostęp 2010-11-02]. 
  3. 3,0 3,1 PN-EN ISO 8586:2014-03 Analiza sensoryczna -- Ogólne wytyczne wyboru, szkolenia i monitorowania wybranych oceniających i ekspertów oceny sensorycznej (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2015-07-27].
  4. 4,0 4,1 PN-ISO 3972:1998 Analiza sensoryczna - Metodologia - Metoda sprawdzania wrażliwości smakowej (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2010-10-23].
  5. Polski Komitet Normalizacyjny, NKP 280: Jakość powietrza. Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej (pol.). PKN Warszawa, 2007. [dostęp 2010-09-15].
  6. Ernst Mach: Analiza wrażeń. ISBN 83-01-04040-8. [dostęp 2010-10-21]. Cytat: - z recenzji: "Ludzki umysł przywykł, jak pokazuje autor, podporządkowywać różnorodność i wielość treści jednej ogólnej kategorii, z której czyni niezanalizowaną, zbiorczą abstrakcję o samodzielnym istnieniu. Krytyki ze strony Macha doczekały się więc pojęcia Ja i materii, które utrudniają ostre i realistyczne widzenie świata. Rozważania na granicy nauk przyrodniczych i filozofii wydają się dziś szczególnie aktualne wobec gwałtownego rozwoju kognitywistyki." ... "Opisy eksperymentów i obserwacji z dziedziny fizyki, fizjologii czy psychologii stanowią dużą część dzieła i obudowują teoretyczną koncepcję autora zaskakującymi szczegółami praktycznymi." ... "Ernst Mach i jego fenomenalizm to doskonałe wprowadzenie do badań nad relacją między tym, co psychiczne, a tym, co fizyczne i fizjologiczne.".  (pol.)
  7. Russ Dewey: Psychology: An Introduction (ang.). 2007. [dostęp 2010-10-23].
  8. [6 Spostrzeganie i Dodatek: Podstawowe pojęcia statystyki]. W: Philip G. Zimbardo, Flord L. Ruch: Psychologia i życie. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1988, s. 224-260; 650-660;. ISBN 83-01-04040-8. Cytat: Strona 233: „Niezbyt skromny Fechner przewidywał w 1877 roku: ’’Wieża Babel nie została nigdy ukończona, ponieważ robotnicy nie mogli porozumieć się co do tego, w jaki sposób należy ją budować ; moja budowla psychofizyczna będzie stać, ponieważ przeciwnicy nigdy nie pogodzą się co do tego, w jaki sposób ją zniszczyć.”’’.  (pol.)
  9. Philip Zimbardo: Psychologia i życie (pol.). aneksy.pwn.pl. [dostęp 2010-10-20].
  10. Katalog norm (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  11. Nina Baryłko-Pikielna: Zarys analizy sensorycznej żywności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, 1975. 
  12. Janina Gawęcka, Tadeusz Jędryka: Analiza sensoryczna. Wybrane metody i przykłady zastosowań. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, 2001. ISBN 83-88760-19-X.  (pol.)
  13. [7 Odorymetria]. W: J.Kośmider, B.Mazur-Chrzanowska, B.Wyszyński: Odory. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002 strony=92-132. ISBN 978-83-01-14525-5.  (pol.)
  14. Agro Food Technology: Analiza sensoryczna (pol.). aft.com.pl/culinaria. [dostęp 2010-10-24].
  15. PN-EN ISO 4120:2007 Analiza sensoryczna -- Metodologia -- Metoda trójkątowa (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  16. PN-EN ISO 5495:2007 Analiza sensoryczna -- Metodologia -- Metoda parzysta (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  17. PN-EN ISO 8586:2014-03 Analiza sensoryczna -- Ogólne wytyczne wyboru, szkolenia i monitorowania wybranych oceniających i ekspertów oceny sensorycznej (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  18. PN-EN ISO 10399:2010 Analiza sensoryczna - Metodologia - Metoda duo-trio (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2015-07-27].
  19. PN-EN ISO 13299:2010 Analiza sensoryczna - Metodologia - Ogólne wytyczne ustalania profilu sensorycznego (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  20. M. J. Olsson, W. S. Cain. Psychometric functions for quality discrimination for eugenol, citral and mixtures of them shown for individual participants and for the group (±SE).. „Chem. Senses”. 25, s. 493-499, 2000. Oxford University Press. ISSN 0379-864X (ang.). [dostęp 2014-07-27]. 
  21. Badanie kontrastowości (pol.). www.medis.net.pl. [dostęp 2010-10-20].
  22. Laboratorium Oceny Żywności ... SGGW: Pracownia Analizy Sensorycznej - Tematyka szkoleń i konsultacji (wybrane zagadnienia) (pol.). zyw_lab.sggw.pl. [dostęp 2010-10-24].
  23. Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego (m.in. realizacja programów badawczych, organizacja szkoleń}: Szkolenia 1 - program (pol.). www.ibprs.pl. [dostęp 2012-05-18].
  24. Akademia Wiedzy Użytecznej LeoPard: „Szkolenie dla kandydatów do sensorycznego zespołu oceniającego produkty żywnościowe” (pol.). www.awuleopard.pl. [dostęp 2010-10-24].
  25. Isabelle A. Tourbier, Richard L. Doty. Sniff Magnitude Test: Relationship to Odor Identification, Detection, and Memory Tests in a Clinic Population. „Chem Senses”. 32 (6), s. 515-523, 2007. doi:10.1093/chemse/bjm020 (ang.). [dostęp 2010-10-16]. 
  26. 26,0 26,1 Jörn Lötsch, Heinz Reichmann, Thomas Hummel. Different Odor Tests Contribute Differently to the Evaluation of Olfactory Loss. „Chem Senses”. 33 (1), s. 17-21, 2008. doi:10.1093/chemse/bjm058 (ang.). [dostęp 2010-10-16]. 
  27. PN-ISO 4121:1998 Analiza sensoryczna -- Metodologia -- Ocena produktów żywnościowych przy użyciu metod skalowania (pol.). Polski Komitet Normalizacyjny. [dostęp 2014-07-27].
  28. [5 Zapach mieszanin odorantów]. W: J.Kośmider, B.Mazur-Chrzanowska, B.Wyszyński: Odory. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 75-76. ISBN 978-83-01-14525-5.  (pol.)
  29. Marek Rękas, Rafał Pawlik, Joanna Wierzbowska. Uszkodzenie nerwu wzrokowego u chorych na stwardnienie rozsiane. „Klinika oczna; Suplement”. 3, 2004 (ang.). [dostęp 2010-10-20]. Cytat: The aim of the work was to catch the type of damage of optic nerve in the group of patients with multiple sclerosis. Material and methods: The examinations were held on 77 eyes of 40 patients with multiple sclerosis. Among them 11 patients had previous optic neuritis, 29 have not problems with vision. The examination was conducted by CSV-1000 contrast test depict on contrast sensitivity function and anomaloscopy AN-69 appointing coefficient h and threshold of red, green and blue hue. ... Conclusions: Psychophysical tests enable early diagnosis and monitoring of optic nerve damage in multiple sclerosis patients. Wnioski: testy psychofizyczne umożliwić wczesne diagnozowanie i monitorowanie uszkodzenia nerwu chorych na stwardnienie rozsiane.. 
  30. Czułość progowa percepcji barw - urządzenie (pol.). www.medis.net.pl. [dostęp 2010-10-20].  Cytat: Szczególną właściwością barwnika zawartego w siatkówce jest jego absorpcja światła niebieskiego, zwłaszcza w obszarze dołeczka środkowego siatkówki. Pacjent potwierdza obserwowane punkty koloru niebieskiego i czerwonego. Program ... mierzy czułość progową pacjenta na światło niebieskie i czerwone w obszarze plamki i obszarze około-plamkowym.
  31. Zestaw testów sprawdzających podzielność uwagi u kierowców (pol.). www.medis.net.pl. [dostęp 2010-10-20].  Cytat: Testy sprawdzają czas i prawidłowość reakcji na różne stymulacje wzrokowe..., które według badań mają ścisły związek z powodowaniem przez kierowców wypadków drogowych (Ball K.K., Beard B.L., Roenker D.L., Miller R.L., Griggs D.S. "Age and visual search: expanding the useful field of view." J. Opt. Soc. Am. A, 1988, 5, 12, 2210-2219 oraz Ball K.K., Be Ball K. K., Owsley C., Sloane M.E., Roencker M.E., Bruni J.R. "Visual attention problems as a predictor of vehicle crashes in older drivers." IOVS 1993, 34, 3110-3123).



Powrót do spisu treści