Przejdź do zawartości

Japoński/Kanji

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
(przekierowano z „Japoński:On yomi”)
^Spis treści^ Lekcje: 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 Kanji

Kanji (漢字) to znaki ideograficzne w języku japońskim. Pochodzą z języka chińskiego i do pewnego stopnia odczytuje się je tak samo, aczkolwiek występują też pomiędzy nimi różnice. Pierwsze znaki dotarły do Japonii poprzez Koreę na początku IV w. W języku japońskim występują 48902 kanji, ze względu jednak na tak wielką ich ilość, nie są w pełni stosowane przez Japończyków.

Kanji nie dostarcza całkowitej informacji o znaczeniu słowa, ale przekazuje podstawowe znaczenie. O sensie zdania, jego gramatycznej poprawności, sposobie odczytania kanji decydują partykuły. Nie wszystkie słowa w języku japońskim posiadają swoje kanji, szczególnie te zaimportowane z języka angielskiego oraz innych języków zachodnich. Zrozumienie kanji jest kluczem do zrozumienia języka japońskiego.

Każde kanji posiada po kilka znaczeń, po kilka sposobów odczytań, a co najważniejsze część słów mimo, że brzmi podobnie posiada różne kanji. Dlatego niezwykle istotne jest by znać te znaki, żeby móc w miarę sprawnie odczytywać tekst japoński. Aby móc sprawnie czytać gazety czy książki należy znać 1945 znaków kanji oraz, oczywiście, wszystkie znaki kany. Warto zauważyć, że Japończyk z wyższym wykształceniem zna około 5-6 tysięcy znaków!

Struktura

[edytuj]

Kanji można podzielić na 3 grupy. Pierwsza z nich to przedstawienie stylizowanych rysunków odpowiednich przedmiotów. Jest to stosunkowo mało liczna grupa, stanowi jednak podstawę do tworzenia bardziej skomplikowanych znaków. Kolejna grupa to kanji reprezentujące pojęcia abstrakcyjne. Złożone są z jednego lub kilku elementów podstawowych. Znaczenia tych elementów składają się na znaczenie całego znaku. Ostatnia, najbardziej liczna grupa to złożenia elementów podstawowych, z których jeden jest nazywany podstawą, bazą albo kluczem i określa znaczenie, drugi natomiast określa wymowę. Istnieje jednak wiele wyjątków od tej reguły.

Furigana

[edytuj]

Czasami, głównie w 漫画 (まんが, manga = komiks), obok/ponad kanji znajduje się napisane drobniejszym drukiem odczytanie słowa z zastosowaniem kany. Czasami odczytanie kanji jest niezwykle trudne (mało popularny znak, książki skierowane do dzieci, które nie znają jeszcze wielu znaków), stosuje się więc ułatwienie w postaci zapisania słowa w kanie. Nazywa się to 振り仮名 (ふりがな, furigana), lub czasami 読み仮名 (よみがな, yomigana). Przeważnie jako kany używa się hiragany.

Przykład:

何 な
に

Zawarte w przykładzie kanji odczytujemy jako なに (tłum. co), co odczytać można dzięki よみがな/ふりがな (yomigana/furigana).

Powyższy przykład odpowiada sytuacji, kiedy tekst zapisywany jest pionowo od góry do dołu. Kiedy jednak tekst zapisujemy poziomo od strony lewej do prawej, furigana znajduje się nad znakiem kanji.

Odczytanie

[edytuj]

Każde kanji może być odczytane (wymówione) na kilka różnych sposobów, zależnie od kontekstu. Te odczytania dzielą się na dwie grupy - pochodzenia chińskiego (音読み, on-yomi) i pochodzenia japońskiego (訓読み, kun-yomi).

Bardzo często zdarza się, że dane kanji ma więcej niż jedno odczytanie pochodzenia chińskiego. Dzieje się tak dlatego, że nie zawsze import znaku z Chin (wraz z odczytaniem) odbywał się w tym samym czasie lub pochodził z innego regionu Chin.

Główne odczytania

[edytuj]

On-yomi

[edytuj]

音読み (on-yomi, on'yomi) jest odczytaniem chińskim. Używa się go w przypadku liczebników oraz wyrazów złożonych.

W niektórych książkach lub bazach danych kanji odczytanie on jest zapisywane katakaną zamiast hiraganą.

一 (いち, ichi), 二 (に, ni), 三 (さん, san), 四 (し, shi) to pierwsze cztery liczby i wszystkie odczytane tu są jako 音読み (on'yomi).

Kun-yomi

[edytuj]

訓読み (kun-yomi, kun'yomi) to odczytanie japońskie. Może być odczytywane jako pojedyncze słowo, a także występować w złożeniach.

To odczytanie zapisywane jest hiraganą w wykazach kanji.

月 (つき, tsuki) i 日 (ひ, hi) czyli księżyc i słońce odczytuje się w 訓読み (kun'yomi).

Inne sposoby odczytania

[edytuj]

Nanori

[edytuj]

名乗り読み (nanori yomi) to odczytanie imion, nazwisk i nazw miejsc.

Znak 原 w 林原 (はやしばら, Hayashibara; jak w Megumi Hayashibara...) jest zapisane w 名乗り読み (nanori yomi).

Powtórzenia kanji

[edytuj]

Znak 々 lub のま (noma) oznacza powtórzenie kanji. Przykładem niech będzie われわれ (wareware), które zapisuje się jako 我々 zamiast 我我, pomimo, że oba znaczą to samo. Tak samo jest w przypadku 人々 (ひとびと, ludzie).

Nauka kanji

[edytuj]

Japanese Language Proficiency Test (日本語能力試験, nihongo nouryoku shiken) zawiera 4 poziomy zaawansowania. Najniższy jest 四級 (poziom 4, zawiera 80 znaków) a najwyższy 一級 (pierwszy zawierające wszystkie 1945 kanji ogólnego przeznaczenia).

Poziomy: 1 - 2 - 3 - 4

Od czego zacząć

[edytuj]

Po zapoznaniu się z ogólnymi zasadami, staje się przed pytaniem - od których kanji rozpocząć naukę. Cały JIS (ponad 6000 znaków) czy nawet Jōyō (1945) są o wiele za duże. Jest tu kilka możliwości:

  • rozpocząć naukę od najpopularniejszych znaków
  • uczyć się według zestawów JLPT
  • uczyć się w tej samej kolejności jak japońskie dzieci.

Ostatnia z tych decyzji, choć najpopularniejsza, jest najmniej właściwa. Japońskie dzieci uczy się zaczynając od prostych kanji do trudniejszych, z założeniem że i tak w końcu nauczą się wszystkiego. Oba te założenia są problematyczne - obcokrajowiec raczej nie nauczy się tylu znaków co Japończyk, więc powinien raczej umieć te ważniejsze, a większa złożoność znaków nie jest dla niego aż tak dużym problemem jak dla kilkuletniego dziecka.

Jak powstały kanji i co z tego wynika

[edytuj]

Znaki kanji pochodzą z języka chińskiego. Tak więc ich zapamiętywanie zazwyczaj jest łatwiejsze dla osób, które wcześniej miały kontakt z tym językiem.

Pewna grupa prostych znaków kanji wywodzi się z rysunków oznaczających poszczególne słowa. Jednak nie wszystko da się narysować i nikt nie spamiętałby wielu tysięcy zupełnie niezwiązanych ze sobą znaków. Większość znaków składa się więc z dwóch części: kategorii znaczeniowej i wymowy. Najczęściej znaczenie oznacza lewa strona, a wymowę prawa. Tak więc np. znaki oznaczające starszą i młodszą siostrę należą do kategorii "kobieta", zaś znaki język, schemat i rozmawiać do kategorii "mówić":

女
Kobieta (onna)
姉
Starsza siostra (ane)
妹
Młodsza siostra (imouto)
言
Mówić (iu)
語
Słowo, język (go)
計
Schemat, plan, miara (kei)
話
Rozmawiać (hanasu)

W przypadku niektórych znaków obie części oznaczają pojęcia. Np. znak 明 (jasny) powstał z połączenia znaków 日 (słońce) i 月 (księżyc).

Znaki kanji powstały ok. 4000 lat temu, zaimportowane zaś zostały ok. 1500 lat temu. Język chiński znacząco w tym czasie się zmienił, więc wymowa już wtedy nie zawsze zgadzała się z zapisem.

Zapożyczone znaki były używane na dwa sposoby - do zapisu słów zapożyczonych z języka chińskiego (on-yomi), oraz do zapisu rodzimych słów japońskich (kun-yomi). Oczywiście tylko w przypadku tych pierwszych wymowa miała jakiś związek z wymową chińską.

Co więcej, fonetyka chińska i japońska różnią się od siebie ogromnie - w japońskim nie ma sylab zamkniętych ani tonów, więc nawet wymowa on-yomi ma już niewiele wspólnego z chińskim oryginałem.

Przykład działania tych zasad w praktyce:

  • Znak oznaczający but - 靴 składa się z dwóch części - lewej 革 oraz prawej 化.
  • Lewa strona - 革 - oznacza skórę i jest kategorią znaczeniową wyrazu but.
  • Prawa zaś - 化 - oznacza przemianę. Nie ma związku ze znaczeniem słowa but.
  • But w on-yomi czyta się か (ka), natomiast w kun-yomi くつ (kutsu).
  • 化 w on-yomi czyta się か (ka), czyli tak samo jak but. Wymowa kun-yomi to ば (ba), co nie ma żadnego związku z wymową 靴.
  • Wymowa on-yomi 革 to カク (kaku), zaś w kun-yomi かわ (kawa). Ani jedna ani druga nie ma związku z wymową 靴.
  • Czyli bardzo wyraźnie widać część znaku, która udzieliła znaczenia oraz część, która odpowiada za wymowę on-yomi.

Zapisywanie znaku kanji

[edytuj]

Każdy znak składa się z określonej liczby kresek kaku. Przy zapisywaniu znaków przestrzegana jest zarówno kolejność kresek, jak i kierunek ich nastawienia. Poniżej podane są przykładowe znaki oraz osiem podstawowych wskazówek dotyczących sposobu ich zapisywania. Bez znajomości tych zasad nie jesteśmy w stanie policzyć kresek, z których zbudowany jest znak.

  • Kreski są pisane w kolejności od góry do dołu, np. w znaku 工 (ko).
  • Kreski są pisane od lewej do prawej np. w znaku 川.
  • W przypadku gdy dwie kreski się przecinają (jedna pozioma, druga prostopadła), najpierw zapisywana jest kreska pozioma np. w znaku 十 (juu).
    • Wyjątek od tej zasady stanowi znak 田. W części wewnętrznej najpierw piszemy kreskę pionową, później poziomą, a na końcu kreskę zamykającą kwadracik.
  • Kiedy znak jest symetryczny najpierw piszemy kreskę środkową, następnie tę znajdującą się z lewej strony i na końcu - z prawej.
  • Wyjątek stanowi znak hi oznaczającego ogień, w którym zaczynamy od małych kresek znajdujących się po obu stronach znaku, a jako ostatnią dostawiamy "drugą nóżkę".
  • Kreska środkowa, przecinająca znak od góry do dołu, jest zapisywana jako ostatnia jako np. w znaku naka.
  • Kiedy dwie pochylone kreski (jedna w lewo, druga w prawo) się przecinają, najpierw jest pisana kreska pochylona w lewo.
  • Przy zapisywaniu znaku, który znajduje się "w kwadraciku", zaczynamy od lewej strony, później dodajemy środkową część znaku, a na końcu zamykamy "kwadracik".
  • Kropka (mała kreseczka) jest pisana jako ostatnia.

Podznaki

[edytuj]

Wiele kanji zawiera podznaki. Często choć nie zawsze mają one znaczenie wywodzące się od znaczenia podznaków. Te "podznaki" nazywamy kluczami lub elementami podstawowymi. Jest ich w języku japońskim ok. 220. Dzięki nim odnajduje się potrzebne znaki w słowniku.

Ważniejsze podznaki to:

Przykładowy kanji z podznakiem zaznaczonym na niebieskoNazwa lub znaczenieWażniejsze znaki zawierające dany podznak
BRAMA

開 - otwarty
間 - odcinek czasu
関 - bariera
聞 - słuchać
閉 - zamknięty
問 - pytanie
門 - brama

簡 - prosty
METAL

金 - złoto
銀 - srebro
録 - nagranie
鉄 - żelazo
針 - igła
鑑 - lustro
銅 - miedź

鋼 - stal
DESZCZ

電 - elektryczność
雪 - śnieg
雨 - deszcz
雲 - chmura
震 - trzęsienie
雷 - piorun

零 - zero
PUDEŁKO

国 - kraj
回 - licznik powtórzeń (kai)
園 - ogród
口 - usta
図 - mapa
四 - cztery

困 - zmartwienie
KROWA

物 - rzecz (popularne końcówki -mono i -butu)
特 - specjalny
牛 - krowa

解 - rozwiązać
SŁOŃCE, DZIEŃ

日 - dzień, słońce, Japonia (najpopularniejsze kanji)
明 - jasny
場 - miejsce
者 - osoba
書 - pisać
朝 - ranek
間 - odcinek czasu
意 - pomysł
都 - stolica
音 - dźwięk
題 - głowa
指 - palec, wskazywać
星 - gwiazda

曜 - dzień tygodnia
ZIEMIA

報 - wiadomość
社 - firma
場 - miejsce
地 - ziemia
時 - godzina
法 - zasada
特 - specjalny
屋 - sklep
室 - pokój (pomieszczenie)
園 - ogród
読 - czytać
土 - ziemia

待 - czekać
CZŁOWIEK

作 - produkować
体 - ciało
使 - używać
信 - wiara
化 - przemiana
花 - kwiat
何 - co
休 - odpoczynek
値 - cena

働 - pracować
SŁOWO

記 - notatki
語 - język
信 - prawda
設 - stworzyć
話 - rozmawiać
護 - chronić
言 - mówić
計 - plan
説 - opinia
読 - czytać
試 - próbować

詞 - część mowy
KOBIETA

案 - plan
要 - potrzebować
数 - liczyć
安 - prosty lub tani
始 - zaczynać
女 - kobieta
好 - lubić
接 - dotykać
桜 - wiśnia (sakura)
妊 - ciąża
娘 - córka
姉 - starsza siostra
妻 - żona

妹 - młodsza siostra
CHOROBA

療 - leczenie
病 - choroba
痛 - ból

癌 - rak
WODA

法 - prawo
海 - morze
決 - decydować
酒 - alkohol
漢 - chiński
池 - jezioro

泳 - pływać
TRAWA, ROŚLINA

護 - chronić
英 - angielski
花 - kwiat
茶 - herbata
草 - trawa
難 - trudny
若 - młody

漢 - chiński
DROGA

通 - ulica, przechodzić
道 - droga, sposób postępowania
送 - wysłać
込 - zatłoczony
近 - bliski
週 - tydzień
達 - sufiks liczby mnogiej (-tachi)
遊 - bawić się
速 - szybki

遠 - daleki
NOGI (LUDZKIE)

見 - widzieć
発 - odjazd
売 - sprzedawać
先 - przed
読 - czytać
界 - świat
空 - pusty
元 - początek, właściwy stan

四 - cztery
SERCE (PODZNAK DOLNY)

意 - myśl
心 - serce
思 - myśleć
愛 - miłość (uczucie, ai)
急 - spieszyć się
恋 - miłość (pożądanie, koi)
悪 - zły
忘 - zapomnieć

億 - 100 000 000
OGIEŃ (PODZNAK DOLNY)

無 - nic
点 - punkt
鳥 - ptak
魚 - ryba
黒 - czarny

熱 - ciepły
DRZEWO

新 - nowy
本 - książka
集 - zbierać
検 - egzamin
体 - ciało
様 - zwrot honorowy sama
楽 - muzyka, zadowolenie
機 - mechanizm
薬 - lekarstwo
木 - drzewo
校 - szkoła
果 - owoc
茶 - herbata
休 - odpoczynek
森 - las (mori)

林 - las (hayashi)
KSIĘŻYC, MIESIĄC

情 - uczucia
月 - miesiąc, księżyc
明 - jasny
朝 - rano
前 - z przodu
有 - istnieć, posiadać (aru)
青 - niebieski, zielony (aoi)
勝 - zwycięstwo
豚 - świnia

腕 - ramię
IDĄCY CZŁOWIEK

行 - iść
後 - później
待 - czekać
御 - prefiks grzecznościowy go-

彼 - on
POLE RYŻU

画 - obraz
田 - pole ryżu
電 - elektryczność
町 - ulica
番 - liczba porządkowa (-ban)
思 - myśleć
界 - świat
果 - owoc
男 - mężczyzna

魚 - ryba
OGIEŃ (PODZNAK PIONOWY)

火 - ogień
秋 - jesień

灰 - popiół
SERCE (PODZNAK PIONOWY)

情 - uczucia
性 - płeć

忙 - zajęty
NIĆ, WĄTEK

索 - lina
終 - kończyć
線 - linia
紙 - papier
絵 - rysunek
緑 - zielony (midori)
糸 - wątek, nić

綿 - bawełna

Kanji oznaczające liczby

[edytuj]

Są to dość popularne znaki, choć ostatnio wypierane przez cyfry arabskie. Wymowa on-yomi jest znacznie częściej używana, w przypadku dużych liczb wymowy kun-yomi nie używa się praktycznie wcale.

LiczbaZnakWymowa on-yomiWymowa kun-yomi
1一ichi (いち) lub itsu (いつ)hito(tsu) (ひ と つ)
2二ni (に)futa(tsu) (ふ た つ)
3三san (さん)mit(tsu) (み っ つ)
4四shi (し) lub yon (よん)yot(tsu) (よ っ つ)
5五go (ご)itsu(tsu) (い つ つ)
6六roku (ろく)mut(tsu) (む っ つ)
7七shichi (しち) lub nana (なな)nana(tsu) (な な つ)
8八hachi (はち)yat(tsu) (や っ つ)
9九kyuu (きゅう) lub ku (く)kokono(tsu) (こ こ の つ)
10十juu (じゅう)too (と お)
100百hyaku (ひゃく) 
1 000千sen (せん)
10 000万man (まん)
100 000 000億oku (おく)

Morfemy gramatyczne

[edytuj]

Większość morfemów gramatycznych zapisuje się w hiraganie. Niektóre słowa używane w tym znaczeniu jednak są zapisywane też w kanji. Są to m.in.:

ZnaczenieZnakWymowa
ja私watashi (わたし)
ja僕boku (ぼく)
on彼kare (かれ)
ona彼女kanojo (かのじょ)

Serie znaków podobnych

[edytuj]

Istnieją też grupy znaków, które choć nie są ze sobą w żaden sposób spokrewnione, są do siebie bardzo podobne.

日
Słońce, dzień, Japonia
白
Biały
百
Sto
自
Sam
^Spis treści^ Lekcje: 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 Kanji