Kaszubski/Podstawy/Lekcja 7

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język kaszubski
Flaga Kaszub

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Lekcja 7[edytuj]

Celem tej lekcji jest przedstawienie czasu przeszłego.

Gôdka[edytuj]

Flaga Kaszub
Dialog
Gôdka - Co bëło wczora?
  • Ana - Michale, co të robił wczora?
  • Michôł - Wczora jô jak wiedno béł w robòce. Leno czej jô chcôł reno wińc z doma jakno w każdi jinszi dzéń, mój mùlk chca żebë jô pòmògł ji pòdlac kwiatë. Tedë jô spòzdzëł sã na miastowi ban do robòtë. Mój szef béł złi jak diôcheł. Pòzdze, pò robòce, jô jachôł na ùczbã szpańsczégò jãzëka dze miôł sprôwdzënk. Leno jô zabéł ò nim, wic nick jô nie napisôł, le blós czësti cedelk òddôł. Jesz czej jô jachôł nazôd dodom, òkôzało sã, że nie miôł jô z se bilietu... Mést nie béł to mój nôlepszi dzéń.
  • Ana - Në, richtich nié.

<br=clear>

Flaga Kaszub
Słownictwo
Słowôrz - do dialogu
 

wiedno
leno
wińc
mùlk
miastowi ban
zabëc
wic
nick
blós
cedelk
nazôd
dodom
mést

richtich

zawsze
jednakże, ale
wyjść
kochanie, ukochana osoba
kolej miejska
zapomnieć
więc
nic
tylko
kartka
z powrotem
dom, do domu
chyba

naprawdę

<br=clear>

Gramatika[edytuj]

W formach czasu przeszłego brak jest informacji o osobie, należy więc używać zaimka osobowego (, itp.). Zaznaczyć trzeba, że zaimek osobowy wystepuje w kaszubszczyźnie stosunkowo często, nawet jeżeli końcówka czasownika określa osobę. W kaszubszczyźnie literackiej oraz w północnych dialektach używa się archaicznego dziś czasu przeszłego złożonego dla pierwszej i drugiej osoby liczby pojedyńczej. Tworzony jest on poprzez dodanie do formy czasu przeszłego czasownika posiłkowego bëc w odpowiedniej formie czasu teraźniejszego (np. (jô) jem robił, (të) jes pisôł). Często używa się też form opisowych z czasownikiem miec np. (jô) móm zrobioné, môsz (të) jadłé?.

Podstawowe informacje o odmianie czasowników w czasie przeszłym:

  • -ô- w rodzaju męskim przed końcowym (np. miôł) wymienia się w pozostałych osobach na -a- (miała) lub czasem -e- (mielë)


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - miec (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. miôł miała -
2. òs. miôł miała -
3. òs. òn miôł òna miała, mia, miã òno miało
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. mielë / ma miała miałë / ma miała
2. òs. wa miała, mia, miã wa miała
3. òs. òni mielë òne miałë
Pòczëstnô forma
  mielë

<br=clear>

  • czasownik bëc często przybiera w rodzaju męskim formę béł obok bëł


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - bëc (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. béł, bëł bëła -
2. òs. béł, bëł bëła -
3. òs. òn béł, bëł òna bëła òno béło, bëło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. bëlë / ma bëła bëłë / ma bëła
2. òs. wa bëlë, bëła wa bëłë, bëła
3. òs. òni bëlë òne bëłë
Pòczëstnô forma
  bëlë

<br=clear>

  • -i- oraz -u- występujące w rodzaju męskim przed końcowym wymienia się w pozostałych osobach na -ë-


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - mëc (sã) (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. mił mëła -
2. òs. mił mëła -
3. òs. òn mił òna mëła òno mëło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. mëlë / ma mëła mëłë / ma mëła
2. òs. wa mëlë wa mëła
3. òs. òni mëlë òne mëłë
Pòczëstnô forma
  mëlë

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - czëc (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. czuł czëła -
2. òs. czuł czëła -
3. òs. òn czuł òna czëła òno czëło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. czële / ma czeła czëłe / ma czeła
2. òs. wa czële wa czëłe
3. òs. òni czële òne czëłe
Pòczëstnô forma
  czële

<br=clear>

  • w 3 osobie liczby pojedyńczej rodzaju żeńskiego a także w 2 osobie liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego końcowe -ała lub -ãła ściąga się do -a lub (np. miec)


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - chcec (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. chcôł chcała -
2. òs. chcôł chcała -
3. òs. òn chcôł òna chcała, chca, chcã òno chcało
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. chcelë / ma chcała chcałë / ma chcała
2. òs. wa chcała, chcelë wa chcała
3. òs. òni chcelë òne chcałë
Pòczëstnô forma
  chcelë

<br=clear>

  • w liczbie mnogiej powszechniejsze jest zakończenie -elë (-ełë) aniżeli -alë (-ałë)


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - jachac (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. jachôł jachała -
2. òs. jachôł jachała -
3. òs. òn jachôł òna jachała, jacha òno jachało, jacha
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. jachelë / ma jachałë jachełë / ma jachałë
2. òs. wa jachelë, jacha wa jachałë
3. òs. òni jachelë òne jachałë
Pòczëstnô forma
  jachalë

<br=clear>

  • niektóre czasowniki występują w długiej formie, podczas gdy ich polskie odpowiedniki uległy skróceniu
  • jeżeli przed końcowym jest spółgłoska, nie wymawia się go, np. szedł (szet), jôdł (jôt), mógł (móg), sôdł (sôt)

Inne czasowniki występujące w tekście:


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - robic (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. robił robiła -
2. òs. robił robiła -
3. òs. òn robił òna robiła, robia òno robiło, robia
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. robilë / ma robiła (robia) robiłë / ma robiła (robia)
2. òs. wa robilë wa robiła
3. òs. òni robilë òne robiłë
Pòczëstnô forma
  robilë

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - pòmòc (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. pòmògł pòmògła -
2. òs. pòmògł pòmògła -
3. òs. òn pòmògł òna pòmògła òno pòmògło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. pòmòglë / ma pòmògła pòmògłë / ma pòmògła
2. òs. wa pòmòglë wa pòmògła
3. òs. òni pòmòglë òne pòmògłë
Pòczëstnô forma
  pòmòglë

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - spòzdzëc (sã) (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. spòzdzył spòzdzëła -
2. òs. spòzdzył spòzdzëła -
3. òs. òn spòzdzył òna spòzdzëła òno spòzdzëło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. spòzdzëlë / ma spòzdzëła spòzdzëłë / ma spòzdzëła
2. òs. wa spòzdzëlë wa spòzdzëła
3. òs. òni spòzdzëlë òne spòzdzëłë
Pòczëstnô forma
  spòzdzëlë

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - zabëc (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. zabéł zabëła -
2. òs. zabéł zabëła -
3. òs. òn zabéł òna zabëła òno zabëło
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. zabëlë / ma zabëła zabëłë / ma zabeła
2. òs. wa zabëlë wa zabëła
3. òs. òni zabëlë òne zabëłë
Pòczëstnô forma
  zabëlë

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - òddac (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. òddôł òddała -
2. òs. òddôł òddała -
3. òs. òn òddôł òna òddała, òdda òno òddało
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. òddale / ma òddała òddałe / ma òddała
2. òs. wa òddale wa òddała
3. òs. òni òddale òne òddałe
Pòczëstnô forma
  òddale

<br=clear>

Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - òkôzac (sã) (ùszłi czas)
Pòjedinczô lëczba
  chłopsczi ôrt białczi ôrt dzecny ôrt
1. òs. òkôzôł òkazała -
2. òs. òkôzôł òkazała -
3. òs. òn òkôzôł òna òkazała òno òkazało
Wielnô lëczba
  chłopskòpersónowi ôrt niechłopskòpersónowi ôrt
1. òs. òkazalë / ma òkazała òkazałë / ma òkazała
2. òs. wa òkazalë wa òkazała
3. òs. òni òkazalë òne òkazałë
Pòczëstnô forma
  òkazalë

<br=clear>

Cwiczënczi[edytuj]

  1. Przećwicz odmianę w czasie teraźniejszym i przeszłym poznanych do tej pory czasowników.
  2. Przetłumacz na polski dialog rozpoczynający lekcję.
  3. Przetłumacz poniższe zdania na kaszubski
    1. Byłem z rodziną na wakacjach w Grecji.
    2. Czy Ania oddała tę zieloną książkę?
    3. Okazało się, że pamiętali o historii swojego narodu.
    4. Teraz jadę samochodem, ale piętnaście minut temu jechałam pociągiem.
  4. Przetłumacz na polski
Język kaszubski
Flaga Kaszub

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13