Kaszubski/Podstawy/Lekcja 3

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język kaszubski
Flaga Kaszub

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Ùczba trzecô[edytuj]

W tej lekcji nauczysz się odmiany czasowników w czasie teraźniejszym. Dowiesz się także jak pytać się o miejsce zamieszkania oraz jak samemu na takie pytania odpowiadać.

Gôdka[edytuj]

Flaga Kaszub
Dialog
Gôdka - Dze mieszkôsz?
  • Agnes - Dobri wieczór Michôł!
  • Michôł - Agnes! Dobri wieczór! Cëż je czëc?
  • Agnes - Mòże bëc, sprawi. A kòl ce?
  • Michôł - Dzãka, fejn. Co robisz?
  • Agnes - Czetôm ògłosë.
  • Michôł - Chcesz cos kùpic?
  • Agnes - Nié. Przecëgóm sã.
  • Michôł - Dokądka?
  • Agnes - Do Gduńska.
  • Michôł - A dze terôz mieszkôsz?
  • Agnes - Mieszkóm w Gdini przë Swiãtojansczi.
  • Michôł - Jak długò hénë mieszkôsz?
  • Agnes - Òd wiedna. A të?
  • Michôł - Terôzka mieszkóm w Rëmi przë Ôbrama.
  • Agnes - Wiém dze to je! Mòj stark hénë mieszkô!
  • Michôł - Nade zwëk!

<br=clear>

Flaga Kaszub
Słownictwo
Słowôrz - do dialogu
 

Mòże bëc, sprawi.
kòl
fejn
przecëgac
hénë
Ôbram
wiedno
stark
nade zwëk!

W porządku.
koło, u
dobrze
przeprowadzać
tam
Abraham
zawsze
dziadek
nadzwyczajnie!

<br=clear>

Flaga Kaszub
Słownictwo
Słowôrz - Lista miast
W nawiasie nazwa miasta w miejscowniku

Gdiniô (Gdini)
Gduńsk (Gduńskù)
Sopòt (Sopòce)
Wejrowò (Wejrowie)
Lãbòrg (Lãbòrgù)
Kartuzë (Kartuzach)
Kòscérzna (Kòscérznie)
Chònice (Chòjnicach)
Bëtowò (Bëtowie)
Pùck (Pùcku)
Rëmiô (Rëmi)
Wiôlgô Wies (Wiôldżi Wse)
Hél (Hélu)
Stôłpskò (Stôłpskù)
Warszawa (Warszawie)
Krakòwò (Krakòwie)
Pòznóń (Pòznóniu)
Szczëtno (Szczëtnie)

Gdynia
Gdańsk
Sopot
Wejherowo
Lębork
Kartuzy
Kościerzyna
Chojnice
Bytów
Puck
Rumia
Władysławowo
Hel
Słupsk
Warszawa
Kraków
Poznań
Szczecin

<br=clear>

Gramatika[edytuj]

Kòniugacëjô czasników[edytuj]

W poprzedniej lekcji poznaliśmy odmianę czasownika bëc. Poza tą koniugacją istnieją jeszcze cztery inne. Możemy je rozróżnić po końcówce jaką przybierają czasowniki w pierwszej i drugiej osobie liczby pojedyńczej. I tak rozróżniamy czasowniki z końcówkami:

  • -óm, -ôsz - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją I
    • np. mieszkac (mieszk-óm, mieszk-ôsz), czëtac (czet-óm, czet-ôsz), szukac (szuk-óm, szuk-ôsz), pitac (pit-óm, pit-ôsz), miec (m-óm, m-ôsz), spiéwac (spiéw-óm, spiéw-ôsz)
  • -ã, -isz (-ysz) - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją II
    • np. robic (robi-ã, rob-isz), zwónic (zwoni-ã, zwon-isz), sedzëc (sedz-ã, sedz-ysz)
  • -ã, -esz - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją III
    • np. niosëc (nios-ã, nies-esz), drzéc (drz-ã, drz-esz), sekac (secz-ã, secz-esz), skôczëc (skôcz-ã, skôcz-esz)
  • -ém, -ész - dla potrzeb tego podręcznika będziemy ją zwali koniugacją IV
    • np. wiedzec (wi-ém, wi-ész)

Poniżej przykłady czasowników należących do koniugacji I oraz II. Postaraj się je zapamiętać, aczkolwiek w paru następnych lekcjach będziemy jeszcze, na innych przykładach, utrwalać wszystkie odmiany.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - czëtac (kòniugacëjô I)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. czëtóm czëtómë / ma czetóma
2. òs. czëtôsz wa czëtôta
3. òs. òn, òna, òno czëtô

òni, òne czëtają

 
czëtôce

<br=clear>

Przykłady:

czëtóm kniga. Të czëtôsz kniga. Òn/Òna/Òno czëtô kniga.
czëtómë knidżi. Ma czëtama knidżi. We czëtôta knidżi. Òni/Òne czëtają knidżi.
czëtôce kniga.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - mieszkac (kòniugacëjô I)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. mieszkóm mieszkómë / ma mieszkóma
2. òs. mieszkôsz wa mieszkôta
3. òs. òn, òna, òno mieszkô

òni, òne mieszkają

 
mieszkôce

<br=clear>

Przykłady:

mieszkóm w Rëmi. Të mieszkôsz w Rëmi. Òn/Òna/Òno mieszkô w Rëmi.
mieszkómë w Rëmi. Ma mieszkóma w Rëmi. We mieszkôta w Rëmi. Òni/Òne mieszkają w Rëmi.
mieszkôce w Rëmi.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - przecëgac (sã) (kòniugacëjô I)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. przecëgóm (sã) przecëgómë (sã) / ma przecëgóma (sã)
2. òs. przecëgôsz (sã) wa przecëgôta (sã)
3. òs. òn, òna, òno przecëgô (sã)

òni, òne przecëgą (sã)

 
przecëgôce (sã)

<br=clear>

Przykłady:

przecëgóm sã do Gduńska. Të przecëgôsz sã do Gduńska. Òn/Òna/Òno przecëgô sã do Gduńska.
przecëgómë sã do Gduńska. Ma przecëgóma sã do Gduńska. We przecëgôta sã do Gduńska. Òni/Òne przecëgają sã do Gduńska.
przecëgôce sã do Gduńska.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - robic (kòniugacëjô II)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. robiã robimë / ma robima
2. òs. robisz wa robita
3. òs. òn, òna, òno robi

òni, òne robią

 
robice

<br=clear>

Przykłady:

robiã w Hélu. Te robisz w Hélu. Òn/Òna/Òno robi w Hëlu.
robimë w Hélu. Ma robima w Hélu. Wa robita w Hélu. Óni/Òne robią w Hélu.
robice w Hélu.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - kùpic (kòniugacëjô II)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. kùpiã kùpimë / ma kùpima
2. òs. kùpisz wa kùpita
3. òs. òn, òna, òno kùpi

òni, òne kùpią

 
kùpice

<br=clear>

Przykłady:

kùpiã cządnik. Te kùpisz cządnik. Òn/Òna/Òno kùpi cządnik.
kùpimë cządnik. Ma kùpima cządnik. Wa kùpita cządnik. Óni/Òne kùpią cządnik.
kùpice cządnik.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - czëc (kòniugacëjô III)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. czëjã czëjemë / ma czëjema
2. òs. czëjesz wa czëjeta
3. òs. òn, òna, òno czëje

òni, òne czëją

 
czëjece

<br=clear>

Czasownik czëc ma dwa znaczenia: jednym z nich jest czuć (się) (czëjã sã fejn - czuję się dobrze), drugim natomiast słuchać (cëż je czëc - co słychać; czëjã mùzykã - słucham muzyki). Warto przy tym wspomnieć, że istnieje także czasownik słëchac, który też ma dwa znaczenia - słuchać (od tego np. słëchińc - słuchacz; słëchôj mie - słuchaj mnie) oraz należeć do (to mie słëchô - to należy do mnie). Polskie czuć coś (np. zapach) to po kaszubsku cknąc co.

Przykłady:

czëjã radio. Të czëjesz radio. Òn/Òna/Òno czëje radio.
czëjemë radio. Ma czëjema radio. Wa czëjeta radio. Òni/Òne czëją radio.
czëjece radio.


Flaga Kaszub
Nuvola apps edu miscellaneous.png
Czasnik - wiedzec (kòniugacëjô IV)

  Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba
1. òs. wiém wiémë / ma wiéma
2. òs. wiész wa wiéta
3. òs. òn, òna, òno wié

òni, òne wiédzą

 
wiéce

<br=clear>

Przykłady:

wiém wszëtkò. Te wiész wszëtkò. Òn/Òna/Òno wié wszëtkò.
wiémë wszëtkò. Ma wiéma wszëtkò. Wa wiéta wszëtkò. Óni/Òne wiédzą wszëtkò.
wiéce wszëtkò.


Flaga Kaszub
Słownictwo
Słowôrz - do przykładów
 

cządnik
kniga
wszëtkò

czasopismo
książka
wszystko

<br=clear>

Pëtowniczi[edytuj]

Pytajniki są raczej podobne do tych używanych w języku polskim. Podobnie się też je stosuje, tak więc użytkownik języka polskiego nie powinien mieć z nimi większego kłopotu.

W tej lekcji poznaliśmy już kilka z nich:

  • Dze odpowiada polskiemu gdzie.
  • Dokądka odpowiada polskiemu dokąd oraz gdzie.
  • Co w kaszubskim i polskim oznacza to samo.
  • Jak w kaszubskim i polskim oznacza to samo i tak samo się stosuje.

Przykłady:

Dze to je? Dokądka sã przecëgôsz? Co to je? Jak długò hénë mieszkôsz?

Dla utrwalenia wiadomości powiedz po kaszubsku:

  • Gdzie jest resturacja? (restaùracëjô)
  • Dokąd idzesz? (jic - kòniugacëjô III)
  • Co jest w Gdyni?
  • Jak to jest po kaszubsku?

W kolejnych lekcjach poznamy następne pytajniki.

Cwiczënczi[edytuj]

  1. Odpowiedz na pytania.
    1. Dze terôzka mieszkô Agnes?
    2. A dze mieszkô Michôł?
    3. Jak długò Agnes mieszkô w Gdini?
    4. Dokądka przecëgô sã Agnes?
    5. Chto jesz, òkróm Michała, mieszkô w Rëmi przë Ôbrama?
  2. Powiedz kto gdzie mieszka.
    1. Michôł, Rëmiô
    2. Agnes, Gdiniô
    3. Joana, Gduńsk
    4. Môrcën, Wejrowò
  3. Odpowiedz twierdząco i przecząco na poniższe pytania.
    1. Mieszkôsz të w Gdini?
    2. Twojë miono je Michôł?
    3. Mieszkôsz w Gduńsku òd wiedna?
    4. Przecëgôsz sã do Krakòwa?
  4. Uzupełnij dialog.
    • Witôj Waldi. _______.
    • Mòże bëc, sprawi. A kòl cë?
    • Fejn. _______.
    • Mieszkóm w Rëmi, przë Matejczi. ______.
    • A jô mieszkôm w Hélu, przë Pòrtowi.
    • ____________.
    • Òd wiedna, le terôzka _________ do Gduńska.
  5. Po kaszubsku przedstaw swojego kolegę (koleżankę, rodzica, kogoś z rodzeństwa). Podaj imię tej osoby oraz gdzie mieszka.


Odpowiedzi do ćwiczeń

Język kaszubski
Flaga Kaszub

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13