Wikijunior:Języki/Francuski

Gdzie mówi się w tym języku?

W Europie język francuski jest językiem urzędowym we Francji, a także w Belgii (obok niemieckiego i niderlandzkiego), Szwajcarii (obok włoskiego i niemieckiego), w Luksemburgu i Monako. Francuski jest jednym z 3 oficjalnych języków Unii Europejskiej.

Na świecie używany jest także w Kanadzie (głównie na wschodzie - prowincja Quebec), na Haiti i w Gujanie Francuskiej, w zachodniej i centralnej Afryce. Mówi nim około 128 mln ludzi.

Jaka jest historia tego języka?

Język francuski należy do grupy języków romańskich tak jak język włoski czy łacina. Od XVI do XVII wieku był najważniejszym językiem na świecie (tak jak dziś język angielski).

Najdawniejszymi mieszkańcami obecnej Francji byli Celtowie, przez Rzymian nazywani Galami. W obecnym języku francuskim zachowało się poniżej dwustu słów pochodzenia galijskiego, głównie dotyczących roślin, zwierząt i rolnictwa, m.in. bouleau (brzoza), chêne (dąb), mouton (baran), alouette (skowronek), char (wóz) i chemin (droga). Galijskie wpływy można też odnaleźć w "dwudziestkowym" systemie liczenia.

W 50 roku p.n.e. Galia została podbita przez Rzymian pod wodzą Juliusza Cezara. Rzymianie panowali w Galii aż do upadku Cesarstwa w V wieku n.e. Od III wieku na tereny Europy Zachodniej napływały rozmaite plemiona germańskie, w tym Frankowie, od których pochodzi nazwa "Francja". Pochodzenia germańskiego są m.in. słowa blanc (biały), bleu (niebieski), garçon (chłopiec), guerre (wojna) i haine (nienawiść) oraz końcówki -ard, -and, -aud.

W średniowieczu w języku starofrancuskim powstało wiele pieśni-opowieści o bohaterskich rycerzach oraz dworskich romansach. Opowieści te były zazwyczaj anonimowe i często występowały w kilku wersjach. Do najsłynniejszych z nich należą "Pieśń o Rolandzie" i "Opowieść o Tristanie i Izoldzie". Również legendy o Królu Arturze i Rycerzach Okrągłego Stołu po raz pierwszy zostały zapisane po francusku.

W 1539 r. król Franciszek I wydał rozporządzenie, aby język francuski był używany jako oficjalny język w urzędach i sądach, zamiast łaciny. Przyczyniło się to do ujednolicenia pisanego języka francuskiego na terenie całego państwa.

W 1634 r. Kardynał Richelieu założył Akademię Francuską jako organizację, mającą czuwać nad zachowaniem czystości języka francuskiego. W 1694 r. Akademia wydała pierwszy słownik języka francuskiego. Jednym ze skutków działalności Akademii było zahamowanie zmian w rozwoju tego języka. Do dziś język francuski (w porównaniu z innymi językami europejskimi) ma najbardziej tradycyjną, staromodną ortografię (i zapis słów w znacznym stopniu odbiegający od ich wymowy).

Jak zapisuje się ten język?

W języku francuskim występuje 26 liter. Alfabetem w tym języku jest alfabet łaciński (stosowany również w innych językach, na przykład w języku polskim).

Jakie dzieła powstały w tym języku?

Literatura dziecięca

Do klasyki literatury dziecięcej należy opowiadanie "Mały Książę" Antoine de Saint-Exupery'ego.

Literatura młodzieżowa

"Trzej muszkieterowie" Alexandra Dumas - książka historyczno-przygodowa
"20 000 mil podmorskiej żeglugi" Jules'a Verne'a - fantastyka naukowa

Klasyka literatury

Do wybitnych pisarzy dziewiętnastowiecznych należy Victor Hugo, autor m.in. "Nędzników" i "Katedry Najświętszej Marii Panny w Paryżu" (historii szerzej znanej jako "Dzwonnik z Notre Dame").

Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku?

Zwrot	Wymowa	Znaczenie	Opis
Salut	[saly]	cześć	bardzo potoczne przywitanie
Ça va?	[sa wa]	jak leci?	uniwersalne pytanie o samopoczucie
Bonjour	[bążur]	dzień dobry / witaj	formalne lub neutralne przywitanie
Comment allez-vous?	[komą tale wu]	jak się Pan/Pani czuje?	forma grzecznościowa
Je vais bien, merci	[ży we bią, mers-i]	mam się dobrze, dziękuję	odpowiedź na pytanie o samopoczucie
Au revoir	[o rewuar]	do widzenia	standardowe pożegnanie
Adieu	[adje]	do zobaczenia	bardziej uroczyste, rzadziej używane
Pardon	[pardą]	przepraszam	gdy jest nam przykro
Excusez-moi	[ekskiuze mła]	przepraszam	gdy chcemy przejść lub zwrócić uwagę
S'il vous plaît	[sil wu ple]	proszę	forma grzecznościowa
Merci	[mers-i]	dziękuję	standardowe podziękowanie
Comment tu t'appelles?	[komą ty tapel]	jak się nazywasz?	forma nieformalna
Je m'appelle ...	[ży mapel]	nazywam się…	przedstawianie się
Je suis...	[ży słi]	jestem…	opis siebie
J'ai ... ans	[że ... ą]	mam … lat	podawanie wieku

		Języki	edytuj
		Wstęp • Autorzy • Wersja do druku Angielski • Arabski • Czeski • Esperanto • Estoński • Francuski • Grecki • Hindi • Hiszpański • Japoński • Koreański • Niemiecki • Norweski • Polski • Quenya • Rosyjski • Słowacki • Włoski Aneks