Wikijunior:Języki/Quenya

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Quenya to sztuczny język, stworzony w całości przez brytyjskiego pisarza Johna Ronalda Reuela Tolkiena. Jego najbardziej znane dzieła to seria książek Władca Pierścieni i powieść Hobbit. Poza quenyą Tolkien stworzył jeszcze 10 innych języków, lecz tylko dwa - quenya i sindarin - są tak rozwinięte, że można w nich mówić.

Jak zapisuje się ten język?[edytuj]

Słowo Arda (świat) zapisane w Tengwarze

Używa on specjalnego systemu znaków, znanego jako Tengwar. "Tengwar" w quenyi znaczy dosłownie "litery". Te litery są zupełnie inne, niż te, którymi jest zapisany ten tekst, czyli litery rzymskie. Mimo to nie ma ograniczeń i quenyę można zapisywać każdym pismem.

Do zapisu quenyi naszym alfabetem używamy liter:

a, á, b, c, d, e, é, f, g, h, i, í, l, m, n, o, ó, p, q, r, s, t, u, ú, v, w, x, i y.

Istnieją małe różnice w czytaniu liter:
c czyta się zawsze jak k,
y jak j,
w jak ł,
v jak w.

Są też grupy liter, które reprezentują dźwięki zapisywane osobnymi tengwami (literami): ny, ty, ly, gw, nw, qu (dawniej: cw) i tak dalej.

Zapis quenyi nie opierał się na początku o alfabet rzymski, dlatego niektórzy mogą pisać jeden wyraz na dwa sposoby. Przykładowo, niektórzy napiszą: cirya (statek), a inni napiszą: kirya. Jest to spowodowane tym, że w Tengwarze na obu literom odpowiada ten sam dźwięk i znak.
Czasem można zauważyć, że litery mają nad sobą dwie małe kropki, np. ë w wyrazie nissë (kobieta). Nie wpływa to znacząco na wymowę. Po prostu w ten sposób Tolkien zaznaczył dla ludzi mówiących po angielsku, że e na końcu wyrazu jest także wymawiana.
Zdarza się też, że litera ma nad sobą pochyłą kreskę, np. ó. Czyta się to jako zwykłe o, które wymawia się długo (oo), np. hón (serce).

Gdzie używa się tego języka?[edytuj]

Tolkien stworzył świat, który jest bardzo podobny do naszego. Nazwał go Arda. Jest to miejsce, w którym żyją przeróżne ludy, w tym Ludzie, Krasnoludy i Elfy. Elfy dzielą się na wiele szczepów i każdy mówi w jednym z języków: sindarinie, quenyi, telerinie, nandorinie i wielu innych. Są one podobne, ponieważ wywodzą się z języka praelfickiego. Sama quenya dzieli się na dialekty takie jak vanyarin i ñoldorin. Podobnie jest z językami europejskimi, np. francuskim, włoskim i hiszpańskim. Wszystkie powstały na podstawie starożytnego języka – łaciny.

W naszym świecie również używa się tego języka. Poza użyciem quenyi i sindarinu w filmach Petera Jacksona, istnieją grupy ludzi, które uczą się quenyi. Takie grupy są między innymi w Polsce i krajach południowej Ameryki.

Jacy są najpopularniejsi ludzie tworzący w tym języku?[edytuj]

J.R.R. Tolkien (1892 – 1973) twórca quenyi i innych języków Śródziemia. Jego syn, Christopher Tolkien, kontynuował publikowanie tekstów związanych z quenyą po śmierci ojca.

Helge K. Fauskanger i Thorsten Renk są uważani za najlepszych współczesnych badaczy języków Tolkiena. Napisali w języku angielskim podręczniki i artykuły o quenyi i sindarinie (drugim języku Elfów).

Ryszard Derdziński to polski badacz języków Tolkiena, a także tłumacz językowych dodatków do Władcy Pierścieni. Napisał kilka wierszy w quenyi i sindarinie.


Jakie są podstawowe słowa i zwroty, których mogę się nauczyć?[edytuj]

  • Elen síla lúmenn' omentielvo - Gwiazda świeci nad czasem naszego spotkania. (Jest to takie długie i oficjalne "Cześć")
  • aiya - cześć
  • namárië - do widzenia
  • hantalë - dziękuję
  • tancavë - tak
  • - nie
  • Ma ná esselya? - Jak się nazywasz?
  • Nányë... - Jestem...
  • Essenya ná... - Nazywam się...
  • lá hanyëan - nie rozumiem
  • ma hanyalyen? - rozumiesz mnie?


  • aran - król
  • tári - królowa
  • Elda - Elf (Eldar - Elfy)
  • atto ar mamil - tata i mama (ar to "i")
  • töa - drewno
  • ondo - kamień
  • cár - głowa
  • masta - chleb
  • Anar - Słońce
  • Isil - Księżyc
  • lírë - piosenka lub pieśń
  • laire - wiersz

Liczby[edytuj]

  • minë - 1
  • atta - 2
  • neldë - 3
  • canta - 4
  • lempë - 5
  • enquë - 6
  • otso - 7
  • tolto - 8
  • nertë - 9
  • cainen - 10
  • minquë - 11
  • rasta - 12

Kolory[edytuj]

  • carnë - czerwony
  • culuina - pomarańczowy
  • fána lub fánë - biały (niczym chmury)
  • helwa - blady niebieski (niczym niebo)
  • laiqua lub laica - zielony
  • laurëa lub laurina - złoty
  • lossëa - śnieżnobiały
  • luin lub lúnë - niebieski
  • malina - żółty
  • morë lub morna - czarny
  • ninquë lub silquë - biały
  • silma - jaskrawy biały lub srebrny
  • mista lub sinda - szary
  • varnë - brązowy

Miesiące[edytuj]

  • Narvinyë - styczeń
  • Amillion - luty
  • Súlimë - marzec
  • Víressë - kwiecień
  • Lótessë - maj
  • Nárië - czerwiec
  • Cermië - lipiec
  • Úrimë - sierpień
  • Yavannië - wrzesień
  • Narquelië - październik
  • Hísimë - listopad
  • Ringavë - grudzień

Czy są jakieś wiersze lub piosenki, których mogę się nauczyć?[edytuj]

Tak - jest wiele tekstów w quenyi, a nawet tłumaczeń polskich modlitw i kolęd. Oto pierwsza zwrotka Namárië, fragment wiersza samego Tolkiena:

(Tak się pisze:)

Ai! laurië lantar lassi súrinen,
Yéni únótimë ve rámar aldaron!
Yéni ve lintë yuldar avánier
mi oromardi lisse-miruvóreva
Andúnë pella, Vardo tellumar
nu luini yassen tintilar i eleni
ómaryo airetári-lírinen.

Tak się wymawia:

Aj! lałrie lantar lassi surinen
jeni unotime we ramar aldaron
jeni we linte juldar awan-jer
mi oromardi lisse miruworewa
andune pella, vardo tel-lumar
nu luini jassen tintilar i-eleni
umarjo ajretari lirinen.

W przekładzie Marii Skibniewskiej to znaczy:

Ah! jak złoto lecą z wiatrem liście!
Nie zliczysz lat, jak na drzewie ptasich skrzydeł.
I jak słodki nektar białego miodu
w pałacach na zachodzie,
pod niebieskim stropem Vardy,
gdzie gwiazdy drżą na głos jej śpiewu,
przeczysty i królewski – tak płyną lata.


Źródła i przydatne linki[edytuj]