Mechanika teoretyczna/Teoria sprężystości w przedstawieniu klasycznym
Licencja
|
|---|
Autor: Mirosław Makowiecki
Absolwent UMCS Fizyki Komputerowej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Email: miroslaw(kropka)makowiecki(małpa)gmail(kropka)pl Dotyczy: książki, do której należy ta strona, oraz w niej zawartych stron i w nich podstron, a także w nich kolumn, wraz z zawartościami. Użytkownika książki, do której należy ta strona, oraz w niej zawartych stron i w nich podstron, a także w nich kolumn, wraz z zawartościami nie zwalnia z odpowiedzialności prawnoautorskiej nieprzeczytanie warunków licencjonowania. Umowa prawna: Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Autor tej książki dołożył wszelką staranność, aby informacje zawarte w książce były poprawne i najwyższej jakości, jednakże nie udzielana jest żadna gwarancja, czy też rękojma. Autor nie jest odpowiedzialny za wykorzystanie informacji zawarte w książce, nawet jeśli wywołaby jakąś szkodę, straty w zyskach, zastoju w prowadzeniu firmy, przedsiębiorstwa lub spółki bądź utraty informacji, niezależnie czy autor (a nawet Wikibooks) został powiadomiony o możliwości wystąpienie szkód. Informacje zawarte w książce mogą być wykorzystane tylko na własną odpowiedzialność. |
Podręcznik: Mechanika teoretyczna.
Równania równowagi sprężystej (równania Lamego)
[edytuj]Rozpatrzmy teraz równość (17.12), pomijając w niej wyrazy kwadratowe dotyczące prędkości (drugi wyraz pod pochodną cząstkową względem współrzędnej) oraz zakładając, że gęstość układu podczas naprężeń nie zmienia się i oznaczamy ją przez . Otrzymujemy równanie:
Korzystamy z definicji tensora naprężeń z prawa Hooke’a (18.10) oraz z definicji tensora deformacji (16.42). Podstawiając:
do (19.1) otrzymujemy:
Równość (19.2), określoną przy pomocy wektora deformacji , zapisujemy w postaci wektorowej, używając operatorów gradientu i dywergencji:
Jeśli ograniczymy się do problemów statycznych (całkowicie niezależnych od czasu), to z (19.3) otrzymujemy równanie równowagi sprężystej:
Wałek skręceń w teorii sprężystości
[edytuj]Rozpatrujemy klasyczny problem skręcania pręta kołowego, który jest jednym z fundamentalnych zagadnień teorii sprężystości. Pręt (wałek) jest zamocowany na jednej podstawie, natomiast na drugiej podstawie wymuszamy obrót o zadany kąt . Pole przemieszczeń opisuje deformację materiału w każdym punkcie wałka.
Na dolnej podstawie wałka skręceń (dla ) z powodów geometrycznych mamy:
co oznacza, że podstawa jest całkowicie unieruchomiona.
Na górnej podstawie wektor przesunięcia jest zadany przez obrót o kąt . Przemieszczenie punktu o położeniu wynika z iloczynu wektorowego:
co jest klasycznym opisem skręcenia ciała sztywnego.
Równanie statyczne wałka skręceń
[edytuj]W stanie statycznym obowiązuje równanie równowagi naprężeń (19.4):
Zdeformowanie wałka opisujemy funkcją , która określa lokalny kąt skręcenia:
Tensor deformacji
[edytuj]Z definicji tensora deformacji (16.42) otrzymujemy:
co oznacza, że jedynymi niezerowymi odkształceniami są odkształcenia postaciowe związane z gradientem kąta skręcenia.
Tensor naprężeń
[edytuj]Z prawa Hooke’a (18.10) otrzymujemy:
Są to naprężenia styczne, które powstają wskutek skręcania wałka.
Warunek statyczności (19.6) daje:
co oznacza, że:
Warunki brzegowe:
Zatem:
co oznacza liniowy rozkład kąta skręcenia wzdłuż długości wałka.
Naprężenia na górnej podstawie
[edytuj]Dla i otrzymujemy:
Siły są prostopadłe do osi :
co oznacza, że siły styczne nie wykonują pracy względem osi wałka.
Moment skręcający
[edytuj]Moment skręcający jest równy:
co jest klasycznym wynikiem dla skręcania pręta kołowego.
Kąt skręcenia wałka
[edytuj]Zależność odwrotna:
wiąże moment skręcający z kątem skręcenia. Jest to podstawowa zależność w teorii skręcania prętów kołowych.
Matematyczny opis fal sprężystych
[edytuj]Równanie opisujące przesunięcie danego punktu materiału względem położenia równowagi jest dane równaniem Lamego (19.2), które wynika z liniowej teorii sprężystości. Równanie to jest równaniem falowym dla pola przemieszczeń , a jego ogólne rozwiązania mają postać fal biegnących w ośrodku sprężystym. Najbardziej ogólna fala sprężysta może być zapisana jako funkcja jednej zmiennej — argumentu fali:
gdzie jest kierunkiem propagacji, prędkością fali, a dowolną funkcją opisującą kształt zaburzenia. W praktyce, aby analizować fale sprężyste, stosujemy analizę Fouriera, która pozwala rozłożyć dowolne rozwiązanie na składowe harmoniczne. Każda składowa harmoniczna ma postać fali płaskiej o określonym wektorze falowym.
Zakładamy wektor falowy:
co oznacza, że fala rozchodzi się wzdłuż osi . Wtedy rozwiązanie harmoniczne ma postać:
gdzie jest wektorem amplitudy, częstością kołową, a liczbą falową. Podstawiamy to rozwiązanie do równania Lamego (19.2), otrzymując równanie algebraiczne dla amplitudy:
Równanie to jest układem trzech równań liniowych dla składowych amplitudy . Aby rozwiązanie było niezerowe, wyznacznik układu musi być równy zero:
Stąd otrzymujemy równanie charakterystyczne:
co oznacza, że istnieją dwie różne liczby falowe, a więc dwie różne fale sprężyste:
Odpowiadają im amplitudy:
Pierwsza fala jest podłużna — jej amplituda jest równoległa do kierunku propagacji. Druga fala jest poprzeczna — jej amplituda jest prostopadła do kierunku propagacji.
Prędkości fal:
Fala podłużna jest szybsza, ponieważ zależy od kombinacji , natomiast fala poprzeczna zależy tylko od modułu Kirchhoffa .
Superpozycja fal sprężystych
[edytuj]Ogólne rozwiązanie jest sumą obu fal:
co oznacza, że w ośrodku sprężystym zawsze propagują się jednocześnie fale podłużne i poprzeczne.
Rotacja i dywergencja fal
[edytuj]Dla fali podłużnej:
Dla fali poprzecznej:
To rozróżnienie jest fundamentalne: fala podłużna jest falą dywergencyjną, fala poprzeczna — wirową.
Tożsamość wektorowa
[edytuj]Korzystamy z klasycznej tożsamości:
Równanie Lamego (19.3) można przepisać:
Podstawiając superpozycję fal:
Dwa równania falowe
[edytuj]Ostatecznie otrzymujemy dwa niezależne równania falowe:
Pierwsze równanie opisuje fale podłużne, drugie — fale poprzeczne.
Rotacja fali podłużnej
[edytuj]Zatem jest falą podłużną.
Dywergencja fali poprzecznej
[edytuj]Zatem jest falą poprzeczną.
Rachunek wariacyjny dla równania ruchu dla zdeformowanego ciała
[edytuj]W mechanice ośrodków ciągłych jednym z najbardziej fundamentalnych i eleganckich sposobów wyprowadzenia równań ruchu jest metoda wariacyjna. Polega ona na tym, że zamiast analizować równania równowagi bezpośrednio, konstruujemy funkcjonał działania, który opisuje całkowitą historię energetyczną układu w czasie. Rzeczywisty ruch ciała jest taki, że działanie jest stacjonarne względem wszystkich dopuszczalnych wariacji przemieszczeń. W ten sposób otrzymujemy równania Eulera–Lagrange’a dla ośrodka sprężystego, które są równoważne klasycznym równaniom równowagi, lecz wyprowadzone w sposób bardziej ogólny i strukturalny.
Energię kinetyczną i potencjalną ciała zdeformowanego definiujemy wzorami (17.35) i (17.36). Pole przemieszczeń opisujemy funkcją , która określa, jak każdy punkt materiału zmienia swoje położenie w czasie.
Lagrangian całego układu (objętość + powierzchnia) zapisujemy:
W tym wyrażeniu:
- jest energią kinetyczną jednostki objętości,
- jest gęstością energii sprężystej, zależną od tensora odkształceń,
- opisuje pracę sił masowych,
- opisuje pracę sił powierzchniowych na brzegu .
Lagrangian jest więc sumą energii kinetycznej, potencjalnej sprężystej oraz energii związanej z siłami zewnętrznymi. Jego całka po czasie definiuje funkcjonał działania:
Warunek oznacza, że rzeczywisty ruch ciała jest taki, iż działanie jest stacjonarne względem wszystkich dopuszczalnych wariacji przemieszczeń. Wariacje te muszą jednak spełniać warunek brzegowy w czasie — na końcach przedziału czasowego przemieszczenia nie mogą się zmieniać:
Energia sprężysta
[edytuj]Energia sprężysta jest zdefiniowana przez tensor odkształceń oraz tensor sprężystości. Z definicji (18.6) oraz tensora deformacji (16.43):
Tensor sprężystości określa własności materiału, a tensor odkształceń opisuje lokalną deformację. Energia sprężysta jest więc kwadratową formą tensora odkształceń.
Wariacja działania
[edytuj]Wariacja działania polega na obliczeniu dla dowolnych dopuszczalnych wariacji . Po podstawieniu definicji Lagrangianu otrzymujemy:
Część kinetyczna
[edytuj]Wariacja części kinetycznej wymaga całkowania przez części:
Ponieważ , wyraz brzegowy znika.
Część sprężysta
[edytuj]Wariacja części sprężystej wymaga zastosowania twierdzenia Gaussa:
Złożenie wyników
[edytuj]Po zsumowaniu części kinetycznej, sprężystej i sił zewnętrznych otrzymujemy:
Ponieważ równość ma obowiązywać dla dowolnego , otrzymujemy równania ruchu:
Równość (19.52) jest równaniem ruchu dla punktów masowych w ciele zdeformowanym (por. (17.10)). Równość (19.53) jest warunkiem brzegowym równowagi naprężeń (por. (17.5)).
